NgaVoi.comNgà Voi
Mối đe doạ và buôn bán trái phép

Bẫy dây trong rừng: vì sao bẫy thòng lọng làm rừng im lặng và cần làm gì khi gặp

Bẫy dây đặt hàng loạt bắt mọi loài đi qua, kể cả loài quý hiếm, và khiến rừng còn cây mà mất thú. Vì sao bẫy nguy hại, luật nói gì và gặp bẫy thì nên làm gì.

Misty forest trail at first light where two Vietnamese rangers, backs to camera, crouch low, one holding a coil of rusty wire just removed, morning light through tall trees

Bẫy dây là một trong những mối đe doạ lớn nhất với thú và chim sống trên mặt đất ở rừng Đông Nam Á, vì nó rẻ, được đặt hàng loạt, nằm im nhiều tháng và bắt bất cứ con vật nào đi qua, không phân biệt loài thường hay loài nguy cấp. Một khu rừng có thể còn nguyên tán cây nhưng gần như không còn tiếng thú, hiện tượng mà giới nghiên cứu gọi là rừng trống.

Bài này không bàn cách đặt bẫy. Mục đích là giúp bạn hiểu vì sao bẫy dây gây hại khác hẳn các hình thức săn khác, loài nào chịu thiệt nhiều nhất, pháp luật quy định thế nào, và nếu đi rừng gặp bẫy hay gặp con vật mắc bẫy thì nên làm gì cho đúng, an toàn cho cả bạn lẫn con vật.

Bẫy dây là gì và vì sao nó khác các hình thức săn khác

Bẫy dây là vòng dây, thường bằng kim loại hoặc dây cáp nhỏ, được đặt dọc lối thú đi để siết vào chân, cổ hoặc thân con vật. Chúng được làm từ vật liệu rẻ, dễ kiếm, nên một người có thể đặt rất nhiều bẫy trên một sườn đồi rồi bỏ đó, vài ngày hoặc vài tuần mới quay lại kiểm tra. Đây là điểm làm bẫy dây khác súng hay chó săn: người săn không cần có mặt, không cần nhìn thấy con mồi, và cũng không chọn được con mồi.

Bẫy không biết loài nào được bảo vệ. Con vật nào giẫm vào vòng dây, từ con nhím, con hoẵng tới tê tê, mang, gà lôi, gấu hay voi non, đều có thể bị siết. Nhiều con bị bỏ quên khi người đặt bẫy không quay lại, hoặc giãy được ra nhưng mang vết thương nặng ở chân, vòi, móng. Những con sống sót thường bị tật suốt đời, khó kiếm ăn và dễ chết sớm.

Bẫy dây cũng nằm lại rất lâu. Dây kim loại không mục nhanh như dây mây, dây rừng ngày trước, nên một chiếc bẫy bị bỏ quên vẫn có thể bắt con vật sau nhiều tháng. Khi hàng trăm chiếc bẫy nằm rải rác trong một khu rừng, xác suất một con thú đi lại hằng đêm thoát được qua cả mùa là rất thấp.

Loài nào chịu thiệt nhiều nhất và vì sao

Không phải loài nào cũng bị bẫy dây đe doạ như nhau. Những loài đi trên mặt đất, có lối đi quen, sinh sản chậm là nhóm bị ảnh hưởng nặng nhất. Bảng dưới gom các nhóm thường được nhắc tới.

Nhóm loàiVì sao dễ dính bẫyHậu quả thường gặp
Thú móng guốc nhỏ và vừa (mang, hoẵng, cheo cheo, sao la)Đi kiếm ăn sát mặt đất theo lối quen, hoạt động lúc chạng vạng và đêmQuần thể suy giảm mạnh dù rừng còn; loài vốn rất hiếm càng khó trụ
Tê tê, nhím, cầy, chồnĐi đêm theo lối mòn, đánh hơi sát đấtBị bắt cùng lúc với loài khác, thường bị bán ra chợ hoặc nhà hàng
Chim đi đất (gà lôi, trĩ, gà rừng)Kiếm ăn trên nền lá, đi bộ nhiều hơn bayNhiều loài gà lôi đặc hữu suy giảm mạnh ở vùng có bẫy dày
Thú lớn (gấu, voi, bò tót)Đủ khoẻ để giật đứt dây nhưng vòng dây vẫn siết vào chân hoặc vòiVết thương hoại tử, tật nguyền, có con chết nhiều tuần sau đó
Thú ăn thịt (báo, mèo rừng)Đi theo lối của con mồi, bị bẫy đặt cho loài khác bắt nhầmMất thú săn mồi làm mất cân bằng trong rừng

Điểm chung là các loài này đều mất đi nhanh hơn khả năng sinh sản bù lại. Vì thế ở nhiều khu rừng, bẫy dây được xem là nguyên nhân trực tiếp khiến những loài vốn đã hiếm như sao la hay mang lớn trở nên cực kỳ khó tìm thấy.

Rừng trống: khi rừng còn cây mà mất thú

Rừng trống là tình trạng một khu rừng nhìn từ trên cao vẫn xanh, cây vẫn cao, nhưng các loài thú và chim cỡ vừa trở lên gần như đã biến mất. Người đi rừng lâu năm nhận ra điều này qua dấu hiệu rất đời thường: ít nghe tiếng hoẵng sủa lúc chạng vạng, ít thấy dấu chân trên bãi cát ven suối, bẫy ảnh đặt nhiều tuần chỉ chụp được chuột và chim nhỏ.

Hậu quả không dừng ở việc thiếu thú. Nhiều loài cây rừng phụ thuộc vào thú và chim lớn để phát tán hạt: hạt to được nuốt rồi thải ra xa cây mẹ, hoặc được chôn giấu rồi bỏ quên. Khi những loài này mất đi, hạt rụng dưới gốc cây mẹ, bị nấm và côn trùng ăn hết. Sau nhiều chục năm, thành phần cây rừng dần thay đổi, cây gỗ lớn hạt to tái sinh kém đi.

Rừng trống cũng làm việc bảo tồn khó hơn: không thể bảo vệ một loài khi không còn biết nó ở đâu, và không thể phục hồi một quần thể khi chỉ còn lẻ tẻ vài cá thể cách xa nhau. Vì thế, giảm bẫy dây thường được xem là việc cần làm song song với giữ rừng, không thể thay thế nhau.

Pháp luật nói gì về săn bắt bằng công cụ bị cấm

Các quy định dưới đây trích từ Bộ luật Hình sự (bản hợp nhất) và Luật Lâm nghiệp. Chúng cho thấy pháp luật xem việc săn bắt bằng công cụ bị cấm là tình tiết nặng hơn, không chỉ là chuyện số lượng con vật.

  • Luật Lâm nghiệp, Điều 9 khoản 2: nghiêm cấm đưa chất thải, hóa chất độc, chất nổ, chất cháy, chất dễ cháy, công cụ, phương tiện vào rừng trái quy định của pháp luật.
  • Luật Lâm nghiệp, Điều 9 khoản 3: nghiêm cấm săn, bắt, nuôi, nhốt, giết, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán động vật rừng trái quy định của pháp luật.
  • Bộ luật Hình sự, Điều 234 khoản 2 điểm d và đ: với tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã, sử dụng công cụ hoặc phương tiện săn bắt bị cấm, săn bắt trong khu vực bị cấm hoặc vào thời gian bị cấm là những trường hợp bị phạt nặng hơn (phạt tiền từ 300 triệu đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 3 đến 7 năm).
  • Bộ luật Hình sự, Điều 244 khoản 2 điểm g và h: với tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm, sử dụng công cụ hoặc phương tiện săn bắt bị cấm, săn bắt trong khu vực bị cấm hoặc vào thời gian bị cấm thuộc khung phạt tù từ 5 đến 10 năm.
  • Luật Đa dạng sinh học, Điều 7 khoản 1: nghiêm cấm săn bắt, đánh bắt, khai thác loài hoang dã trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của khu bảo tồn, trừ mục đích nghiên cứu khoa học.

Nói cách khác, một chiếc bẫy đặt trong rừng đặc dụng không chỉ là vi phạm về số con bị bắt, mà tự nó đã đưa hành vi vào nhóm bị xử lý nặng hơn nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Đi rừng gặp bẫy hoặc gặp con vật mắc bẫy: làm theo thứ tự này

Phản xạ tự nhiên của nhiều người là gỡ ngay chiếc bẫy hoặc cố cứu con vật. Làm vậy có thể gây nguy hiểm cho bạn, làm con vật bị thương nặng hơn và làm mất dấu vết cho cơ quan chức năng. Thứ tự an toàn là:

  1. Dừng lại, nhìn kỹ xung quanh trước khi bước tiếp. Nơi có một chiếc bẫy thường có nhiều chiếc khác dọc cùng lối đi.
  2. Nếu có con vật đang mắc bẫy, giữ khoảng cách xa. Con vật hoảng sợ có thể cắn, cào hoặc húc rất mạnh; thú lớn mắc bẫy có thể giật đứt dây bất cứ lúc nào.
  3. Không tự tháo bẫy cho thú lớn, thú có nanh vuốt hay con vật bị thương nặng. Việc đó cần người có kinh nghiệm, dụng cụ và có khi cần thú y.
  4. Ghi lại vị trí chung (tên lối mòn, khoảng thời gian đi từ điểm xuất phát), chụp ảnh từ xa nếu an toàn, rồi báo ngay cho kiểm lâm, ban quản lý rừng hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã gần nhất.
  5. Nếu chỉ thấy bẫy trống và bạn đi cùng người dẫn đường địa phương hoặc kiểm lâm, để họ quyết định việc tháo gỡ và thu giữ. Đi một mình thì báo lại, không nán lại lâu ở khu vực có bẫy.
  6. Không đăng vị trí chính xác lên mạng xã hội. Thông tin đó có thể đến tai người đặt bẫy trước khi đến tay cơ quan chức năng.

Luật Đa dạng sinh học, Điều 47 khoản 2, quy định tổ chức, cá nhân phát hiện cá thể loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ bị thương có trách nhiệm báo ngay cho Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc cơ sở cứu hộ nơi gần nhất. Báo đúng người là cách cứu con vật hiệu quả nhất.

Hiểu lầm về bẫy thú và sự thật

Bẫy dây thường được nhìn như một nghề kiếm sống vặt vô hại. Đặt các quan niệm phổ biến bên cạnh thực tế sẽ thấy mức độ gây hại của nó.

Hiểu lầmSự thật
Bẫy chỉ bắt chuột, nhím, loài thường, không ảnh hưởng loài quý.Bẫy không chọn loài. Loài quý đi cùng lối với loài thường và bị bắt như nhau.
Đặt vài cái bẫy quanh nương thì có sao.Từng người đặt vài cái, cả vùng cộng lại thành hàng nghìn cái, nằm im nhiều tháng.
Con vật giật đứt dây chạy được là thoát.Vòng dây thường vẫn siết trên chân hoặc vòi, gây vết thương nặng và tật nguyền.
Thịt bẫy được là thịt sạch, thịt rừng tự nhiên.Con vật có thể chết trong bẫy nhiều giờ hoặc nhiều ngày trước khi được lấy, thịt không qua kiểm dịch, rủi ro bệnh cao.
Cứ gỡ hết bẫy là xong.Gỡ bẫy cần đi kèm giảm nhu cầu thịt rừng và hỗ trợ sinh kế; nếu vẫn có người mua thì bẫy sẽ được đặt lại.

Mắt xích quyết định vẫn là người mua. Khi không còn ai gọi món thú rừng, không còn ai trả tiền cho con vật bị bẫy, việc đặt bẫy hàng loạt mất lý do tồn tại.

Câu hỏi thường gặp

Bẫy dây có bị cấm không?

Có. Luật Lâm nghiệp, Điều 9, nghiêm cấm đưa công cụ, phương tiện vào rừng trái quy định và săn, bắt động vật rừng trái quy định. Bộ luật Hình sự coi việc dùng công cụ săn bắt bị cấm là tình tiết phạm tội nặng hơn ở Điều 234 và Điều 244.

Rừng trống là gì?

Rừng trống là khu rừng còn cây, còn tán xanh nhưng phần lớn thú và chim cỡ vừa trở lên đã biến mất, chủ yếu do săn bẫy kéo dài. Từ trên cao nhìn xuống vẫn tưởng rừng khoẻ, nhưng tiếng thú và dấu vết gần như không còn.

Gặp con vật mắc bẫy có nên tự cứu không?

Không nên tự tháo với thú lớn, thú có nanh vuốt hoặc con vật bị thương nặng. Hãy giữ khoảng cách, ghi lại vị trí chung và báo ngay kiểm lâm hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã để người có chuyên môn xử lý.

Vì sao bẫy dây gây hại nhiều hơn săn bằng súng?

Vì bẫy rẻ, được đặt hàng loạt, nằm im nhiều tháng và bắt mọi loài đi qua mà người đặt không cần có mặt. Số con vật bị bắt, bị thương và bị bỏ quên vì thế lớn hơn nhiều so với săn có chọn lọc.

Đi rừng thấy bẫy có nên đăng lên mạng để cảnh báo?

Có thể chia sẻ để nâng nhận thức, nhưng không nên kèm vị trí chính xác hay ảnh nhận diện được nơi chốn. Thông tin vị trí nên gửi thẳng cho kiểm lâm hoặc chính quyền xã để họ thu giữ bẫy kịp thời.

Người thành phố làm gì để giảm bẫy dây?

Không gọi món thú rừng, không mua thịt rừng, không mua động vật hoang dã còn sống hay sản phẩm của chúng. Bẫy tồn tại vì có người trả tiền cho con vật bị bắt; khi nhu cầu giảm, áp lực bẫy trong rừng cũng giảm theo.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138