NgaVoi.comNgà Voi
Pháp luật bảo vệ động vật hoang dã

Điều 244 Bộ luật Hình sự: các khung hình phạt với động vật nguy cấp, quý, hiếm

Điều 244 Bộ luật Hình sự phạt tiền từ 1 tỷ đồng hoặc tù tới 15 năm với vi phạm về động vật nguy cấp, quý, hiếm. Bảng ba khung, ngưỡng ngà voi, sừng tê giác, hổ, gấu.

A Vietnamese wildlife officer, face turned away, gently lifts a covered transport crate from a pickup truck at a forest station yard, overcast daylight, wide angle, earthy tones

Điều 244 Bộ luật Hình sự quy định tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm, áp dụng cho động vật thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ, Nhóm IB hoặc Phụ lục I CITES. Khung cơ bản là phạt tiền từ 1 tỷ đến 4 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 1 năm đến 5 năm; khung nặng nhất là phạt tù từ 10 năm đến 15 năm.

Đây là điều luật nặng nhất trong Bộ luật Hình sự dành riêng cho động vật hoang dã. Khác với Điều 234 tính ngưỡng chủ yếu bằng tiền, Điều 244 tính bằng loài, số cá thể và khối lượng. Bài này đi qua từng khoản, giải thích các thuật ngữ khó như "bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống", và chỉ ra vì sao người không đi săn vẫn có thể phạm tội này.

Sáu nhóm hành vi ở khoản 1

Khoản 1 Điều 244 liệt kê sáu điểm, chỉ cần thuộc một điểm là cấu thành tội với mức phạt tiền từ 1 tỷ đến 4 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 1 năm đến 5 năm:

  • Điểm a: săn bắt, giết, nuôi, nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật thuộc danh mục ưu tiên bảo vệ. Điểm này không nêu số lượng tối thiểu.
  • Điểm b: tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép cá thể, bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống hoặc sản phẩm của động vật ở điểm a.
  • Điểm c: tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép ngà voi từ 2 kilôgam đến dưới 20 kilôgam; sừng tê giác từ 50 gam đến dưới 1 kilôgam.
  • Điểm d: săn bắt, giết, nuôi, nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật Nhóm IB hoặc Phụ lục I CITES (không thuộc điểm a) từ 3 đến 7 cá thể lớp thú, từ 7 đến 10 cá thể lớp chim, bò sát, hoặc từ 10 đến 15 cá thể động vật lớp khác.
  • Điểm đ: tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép cá thể, bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống của số cá thể tương ứng ở điểm d.
  • Điểm e: số lượng dưới mức ở các điểm c, d, đ nhưng người vi phạm đã bị xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm.

Điểm a và b là chặt nhất: với loài thuộc danh mục ưu tiên, một cá thể hoặc một sản phẩm cũng đủ đưa vụ việc vào phạm vi hình sự. Đây là khác biệt cốt lõi so với Điều 234.

Bảng ba khung hình phạt

Đặt ba khung cạnh nhau sẽ thấy mức phạt tăng theo số lượng, theo loài được nêu đích danh và theo cách thức phạm tội.

KhungMức phạt với cá nhânCác trường hợp tiêu biểu
Khoản 1Phạt tiền từ 1 tỷ đến 4 tỷ đồng hoặc tù từ 1 năm đến 5 nămSáu điểm a đến e nêu ở mục trên
Khoản 2Tù từ 5 năm đến 10 nămLoài ưu tiên từ 3 đến 7 cá thể lớp thú; Nhóm IB, Phụ lục I từ 8 đến 11 cá thể lớp thú; từ 1 đến 2 cá thể voi, tê giác; từ 3 đến 5 cá thể gấu, hổ; ngà voi từ 20 đến dưới 90 kilôgam; sừng tê giác từ 1 đến dưới 9 kilôgam; có tổ chức; lợi dụng chức vụ; dùng công cụ săn bắt bị cấm; săn trong khu vực, thời gian cấm; qua biên giới; tái phạm nguy hiểm
Khoản 3Tù từ 10 năm đến 15 nămLoài ưu tiên từ 8 cá thể lớp thú trở lên; Nhóm IB, Phụ lục I từ 12 cá thể lớp thú trở lên; từ 3 cá thể voi, tê giác trở lên; từ 6 cá thể gấu, hổ trở lên; ngà voi từ 90 kilôgam trở lên; sừng tê giác từ 9 kilôgam trở lên

Bảng chỉ ghi ngưỡng lớp thú cho gọn. Với lớp chim, bò sát và động vật lớp khác, điều luật có ngưỡng riêng cao hơn, tăng dần theo từng khoản. Ngoài ra khoản 4 cho phép phạt bổ sung từ 100 triệu đến 400 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề từ 1 năm đến 5 năm.

Giải nghĩa những cụm từ khó trong điều luật

"Bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống". Hiểu theo nghĩa thông thường là bộ phận mà con vật không thể còn sống nếu bị lấy đi. Điều luật đếm bộ phận này theo số cá thể đã mất nó, nên giữ bộ phận của nhiều con bị tính như giữ nhiều con. Việc xác định cụ thể một bộ phận có thuộc loại này hay không do cơ quan giám định thực hiện.

"Sản phẩm của động vật". Theo Thông tư 85/2025/TT-BNNMT, dẫn xuất hoặc sản phẩm là bộ phận đã qua chế biến. Điểm b khoản 1 đưa cả sản phẩm của loài ưu tiên bảo vệ vào phạm vi tội, nên món đồ đã chế tác không thoát khỏi điều luật.

"Trái phép". Là làm mà không có căn cứ pháp luật cho phép, ví dụ không có giấy chứng nhận cơ sở bảo tồn, không có mã số cơ sở nuôi, không có hồ sơ nguồn gốc. Cơ sở bảo tồn được cấp phép nuôi đúng phương án thì không phải "nuôi trái phép".

"Có tổ chức". Theo Điều 17 Bộ luật Hình sự, đây là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm. Các đường dây thu gom, vận chuyển, tiêu thụ thường rơi vào tình tiết này và bị đẩy lên khoản 2.

Pháp nhân thương mại phạm tội theo Điều 244

Khoản 5 Điều 244 đặt mức phạt rất cao cho doanh nghiệp, cao hơn nhiều lần so với Điều 234:

Trường hợpMức phạt
Thuộc khoản 1Phạt tiền từ 2 tỷ đến 10 tỷ đồng
Thuộc các điểm a, b, c, d, đ, g, h, i, k khoản 2Phạt tiền từ 10 tỷ đến 20 tỷ đồng
Thuộc khoản 3Phạt tiền từ 20 tỷ đến 30 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 6 tháng đến 3 năm
Thuộc trường hợp Điều 79 Bộ luật Hình sựĐình chỉ hoạt động vĩnh viễn
Hình phạt bổ sungPhạt tiền từ 600 triệu đến 1,2 tỷ đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn từ 1 năm đến 3 năm

Mức phạt này nhắm vào các doanh nghiệp vận tải, kho bãi, cơ sở chế tác, nhà hàng có liên quan tới đường dây. Một hợp đồng chở hàng không kiểm tra nội dung có thể kéo cả công ty vào vụ án.

Vì sao người không đi săn vẫn phạm Điều 244

Nhiều người nghĩ tội về động vật hoang dã là tội của người cầm súng, đặt bẫy trong rừng. Đọc kỹ Điều 244 sẽ thấy phần lớn hành vi nằm ở phía sau khu rừng: nuôi, nhốt, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán. Người nuôi một con thú quý trong vườn nhà, người cất một sản phẩm từ loài ưu tiên bảo vệ trong tủ, người nhận chở thuê một kiện hàng đều có thể nằm trong các điểm của khoản 1.

Lý do pháp luật thiết kế như vậy là vì chuỗi buôn bán chỉ tồn tại khi có người mua và người trung chuyển. Nếu chỉ xử người săn, thị trường sẽ tìm người săn khác. Xử cả khâu cất giữ và tiêu thụ là cách cắt cầu.

Bài học thực tế cho người đọc bình thường rất rõ: không nhận nuôi, không mua, không cất giữ, không nhận chở hộ bất cứ thứ gì có nguồn gốc động vật hoang dã mà bạn không chắc chắn về hồ sơ hợp pháp. Nếu đã lỡ đang giữ, hãy chủ động liên hệ cơ quan kiểm lâm hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã để được hướng dẫn chuyển giao, thay vì chờ bị phát hiện.

Cũng cần nói rõ: điều luật không xử người báo tin hay người giúp cứu hộ theo đúng thủ tục. Điều 47 Luật Đa dạng sinh học yêu cầu người phát hiện loài ưu tiên bảo vệ bị lạc, bị thương báo ngay cho chính quyền cấp xã hoặc cơ sở cứu hộ gần nhất.

Tình tiết định khung không cần đếm số lượng

Có tổ chức, lợi dụng chức vụ. Các điểm đ và e khoản 2 Điều 244 đẩy vụ việc lên khung phạt tù từ 5 năm đến 10 năm mà không phụ thuộc số cá thể. Người có chức vụ, quyền hạn mà dùng vị trí đó để che giấu, cho qua hay tham gia đường dây bị xử nặng hơn người thường.

Dùng công cụ săn bắt bị cấm. Điểm g khoản 2 nhắm vào việc dùng công cụ, phương tiện bị cấm. Điều 6 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT nêu nguyên tắc không sử dụng công cụ, phương tiện mang tính tận diệt, huỷ diệt để khai thác loài nguy cấp, quý, hiếm, trừ trường hợp phục vụ nghiên cứu, bảo tồn được phê duyệt.

Săn trong khu vực, thời gian bị cấm. Điểm h khoản 2 bảo vệ những nơi và mùa nhạy cảm, như phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của khu bảo tồn, nơi Điều 7 Luật Đa dạng sinh học cấm săn bắt loài hoang dã trừ mục đích nghiên cứu khoa học.

Qua biên giới, tái phạm nguy hiểm. Điểm i và k khoản 2 hướng vào đường dây xuyên quốc gia và người đã có tiền án mà tiếp tục phạm tội. Đây là hai nhóm gây hại lớn nhất cho quần thể loài ngoài tự nhiên.

Hiểu lầm hay gặp về Điều 244

"Một con thôi thì không sao." Với loài thuộc danh mục ưu tiên bảo vệ, điểm a khoản 1 không đặt ngưỡng số lượng. Một cá thể đã đủ để bị xét.

"Đồ cũ, đồ gia truyền thì không tính." Điều luật không phân biệt mới cũ. Tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép sản phẩm của loài ưu tiên bảo vệ hay ngà voi từ 2 kilôgam vẫn là hành vi bị xử lý; việc chứng minh nguồn gốc hợp pháp là của người đang giữ.

"Mua ở nước ngoài mang về là hợp pháp." Xuất khẩu, nhập khẩu mẫu vật thuộc Phụ lục CITES phải có giấy phép theo Điều 27 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT. Vận chuyển, buôn bán qua biên giới còn là tình tiết đẩy lên khoản 2.

"Doanh nghiệp chỉ bị phạt vài trăm triệu." Sai. Pháp nhân thương mại bị phạt từ 2 tỷ đồng ở khung thấp nhất và có thể bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.

Câu hỏi thường gặp

Điều 244 Bộ luật Hình sự áp dụng cho những loài nào?

Điều 244 áp dụng cho động vật thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm Nhóm IB và động vật thuộc Phụ lục I CITES, kèm ngưỡng riêng cho voi, tê giác, gấu, hổ.

Mức phạt cao nhất của tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm là gì?

Với cá nhân, khung cao nhất tại khoản 3 là phạt tù từ 10 năm đến 15 năm. Với pháp nhân thương mại, mức cao nhất là phạt tiền từ 20 tỷ đến 30 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động, thậm chí đình chỉ vĩnh viễn.

Giữ một sản phẩm làm từ loài ưu tiên bảo vệ có phạm tội không?

Có thể. Điểm b khoản 1 Điều 244 xử lý tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép sản phẩm của động vật thuộc danh mục ưu tiên bảo vệ mà không nêu ngưỡng tối thiểu. Người đang giữ nên chủ động liên hệ kiểm lâm sở tại.

Vì sao Điều 244 nêu tên riêng voi, tê giác, hổ, gấu?

Đây là những loài bị buôn bán nghiêm trọng, có giá trị bảo tồn đặc biệt. Điều luật đặt ngưỡng thấp riêng cho chúng ở khoản 2 và khoản 3, cùng ngưỡng khối lượng cho ngà voi và sừng tê giác.

Đã bị phạt hành chính vì nuôi động vật Nhóm IB thì lần sau xử thế nào?

Theo điểm e khoản 1 Điều 244, nếu đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, người đó bị truy cứu trách nhiệm hình sự dù số lượng dưới ngưỡng ở các điểm c, d, đ.

Pháp nhân phạm tội theo Điều 244 bị phạt bao nhiêu ở khung thấp nhất?

Theo điểm a khoản 5 Điều 244, pháp nhân thương mại phạm tội thuộc khoản 1 bị phạt tiền từ 2 tỷ đến 10 tỷ đồng, có thể kèm phạt bổ sung và cấm kinh doanh trong một số lĩnh vực.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138