NgaVoi.comNgà Voi
Pháp luật bảo vệ động vật hoang dã

Giao nộp động vật hoang dã: nhặt được, được cho hay đang nuôi thì làm thủ tục thế nào

Phát hiện động vật hoang dã bị lạc, bị thương, hay đang giữ một con vật muốn trả về: báo Ủy ban nhân dân cấp xã, biên bản giao nhận, thông báo 5 ngày và xử lý sau cứu hộ.

A Vietnamese teenage boy seen from behind crouches on a dirt village road beside a cardboard box covered with a cloth, waiting, early morning haze, wide shot, soft pastel light

Khi phát hiện động vật hoang dã bị lạc, bị thương, bị bệnh hoặc mất nơi sống, bạn có trách nhiệm báo ngay cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi phát hiện. Trong 1 ngày làm việc, xã kiểm tra, tiếp nhận, lập biên bản giao nhận, thông báo công khai 5 ngày làm việc để tìm chủ hợp pháp và chuyển con vật tới cơ sở cứu hộ. Đây là trình tự tại Điều 15 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT.

Với loài thuộc danh mục ưu tiên bảo vệ, Điều 47 Luật Đa dạng sinh học còn cho phép báo thẳng cho cơ sở cứu hộ gần nhất. Người đang nuôi một con vật hoang dã và muốn trả về cũng có đường hợp pháp: tự nguyện chuyển giao quyền sở hữu cho nhà nước. Bài này đi qua từng tình huống, nêu những việc nên và không nên làm trong lúc chờ, và giải thích con vật sẽ đi đâu sau cứu hộ.

Ba tình huống và đường đi tương ứng

Thông tư 85/2025/TT-BNNMT tách hai luồng xử lý tuỳ con vật đến từ đâu. Bảng dưới giúp bạn biết mình đang ở luồng nào.

Tình huốngCăn cứĐường đi chính
Gặp con vật hoang dã bị lạc, bị thương, bị bệnh, mất nơi sốngĐiều 15 khoản 3Báo Ủy ban nhân dân cấp xã, xã tiếp nhận, lập biên bản, thông báo công khai, chuyển cơ sở cứu hộ
Gặp cá thể loài ưu tiên bảo vệ trong tình trạng trênĐiều 47 Luật Đa dạng sinh họcBáo ngay cho Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc cơ sở cứu hộ nơi gần nhất
Đang nuôi, giữ con vật và tự nguyện trả cho nhà nướcĐiều 15 khoản 2Làm theo quy định về quản lý lâm sản và xử lý tài sản xác lập quyền sở hữu toàn dân; liên hệ kiểm lâm sở tại để được hướng dẫn
Con vật là tang vật trong vụ vi phạmĐiều 15 khoản 2Do cơ quan xử lý vụ việc thực hiện theo quy định riêng

Điểm chung của mọi luồng: người dân không tự quyết định số phận con vật. Bạn là người báo tin và hỗ trợ, còn việc tiếp nhận, chăm sóc, thả hay chuyển giao do cơ quan có thẩm quyền và cơ sở được cấp phép làm.

Trình tự sau khi bạn báo tin

Điều 15 khoản 3 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT mô tả các bước khá chi tiết. Biết trước giúp bạn yên tâm và phối hợp đúng:

  1. Bạn thông báo ngay cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi phát hiện con vật.
  2. Trong thời hạn 1 ngày làm việc kể từ khi nhận tin, xã tổ chức kiểm tra, tiếp nhận và lập biên bản giao nhận động vật theo mẫu số 09 kèm thông tư.
  3. Xã thông báo bằng văn bản công khai tại trụ sở và trên phương tiện thông tin đại chúng để xác minh chủ sở hữu hoặc người quản lý hợp pháp. Thời hạn thông báo và xác minh là 5 ngày làm việc.
  4. Ngay trong thời gian thông báo, xã chuyển con vật cho cơ sở bảo tồn đã được cấp phép để cứu hộ, chăm sóc; nếu không có cơ sở bảo tồn phù hợp thì chuyển cho cơ sở nuôi đã có mã số.
  5. Hết thời hạn mà không xác định được chủ hợp pháp, hoặc xác định con vật không phải tang vật vi phạm, xã phối hợp với cơ quan chuyên môn của Sở Nông nghiệp và Môi trường và cơ sở cứu hộ quyết định hình thức xử lý.

Bạn nên xin một bản biên bản giao nhận hoặc ghi lại số, ngày của biên bản. Giấy tờ này xác nhận bạn đã làm đúng nghĩa vụ báo tin và giao lại con vật.

Trong lúc chờ: nên và không nên

Khoảng thời gian giữa lúc phát hiện và lúc cán bộ tới là lúc dễ làm sai nhất. Một vài nguyên tắc an toàn cho cả bạn và con vật:

  • Giữ khoảng cách. Động vật hoang dã bị thương thường hoảng sợ và có thể cắn, cào. Với rắn, thú lớn hay con vật bạn không nhận ra, tuyệt đối không tự bắt.
  • Nếu con vật nhỏ và đã kiệt sức, có thể che một tấm vải tối lên trên hoặc đặt vào thùng có lỗ thoáng để nó bớt hoảng, đặt ở nơi yên tĩnh, tránh nắng gắt và vật nuôi trong nhà.
  • Không cho ăn, không cho uống theo cảm tính. Thức ăn sai có thể làm con vật nặng thêm.
  • Không chụp ảnh cận mặt, không gọi nhiều người tới xem, không đăng ảnh kèm vị trí cụ thể lên mạng. Đám đông làm con vật căng thẳng, còn vị trí công khai có thể thu hút kẻ xấu.
  • Ghi lại thời gian, nơi phát hiện theo cách mô tả chung, tình trạng con vật để báo cho cán bộ.
  • Không tự thả con vật ra rừng gần nhất nếu nó đang bị thương hoặc bạn không biết nó vốn sống ở đâu.

Những nguyên tắc này đi cùng một tinh thần: giảm căng thẳng cho con vật, giữ an toàn cho người và để việc chăm sóc chuyên môn cho người có chuyên môn.

Con vật đi đâu sau cứu hộ

Điều 15 khoản 4 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT liệt kê các hình thức xử lý. Không phải con vật nào cũng được thả ngay, và có lý do cho điều đó.

Hình thứcKhi nào
Thả về môi trường tự nhiênCon vật đủ điều kiện sức khoẻ, không mang dịch bệnh, còn tập tính tự nhiên, nơi thả phù hợp với đặc tính loài (Điều 11 khoản 2)
Chuyển giao cơ sở nuôi, cơ sở bảo tồn được cấp phépCon vật cần tiếp tục chăm sóc, nuôi dưỡng, phục vụ nghiên cứu hoặc giáo dục môi trường
Chuyển giao tổ chức nghiên cứu, đào tạo, giáo dục môi trườngKhi Sở Nông nghiệp và Môi trường chấp thuận bằng văn bản
Ưu tiên vào cơ sở bảo tồn đa dạng sinh họcLoài thuộc danh mục ưu tiên bảo vệ không đủ điều kiện thả về tự nhiên
Tiêu huỷ theo pháp luật thú y, môi trườngCon vật mắc bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hoặc không còn khả năng phục hồi, có đại diện các cơ quan chứng kiến

Nếu con vật sinh sản trong thời gian cứu hộ, cơ sở phải báo cơ quan chuyên môn trong 3 ngày làm việc. Nếu con vật chết, cơ sở lập biên bản và báo Ủy ban nhân dân cấp xã nơi tiếp nhận. Mọi diễn biến đều có giấy tờ, nên việc cứu hộ không phải "một đi không trở lại" như nhiều người lo.

Cơ sở cứu hộ phải đáp ứng những gì

Nhiều người lo con vật giao đi sẽ bị nhốt tạm bợ. Điều 19 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT đặt yêu cầu khá cụ thể cho cơ sở cứu hộ động vật hoang dã, chia thành ba nhóm:

  • Cơ sở vật chất: chuồng trại đáp ứng tiêu chuẩn hoặc hướng dẫn được Cơ quan khoa học CITES Việt Nam xác nhận phù hợp với đặc điểm sinh thái, tập tính của loài; có khu cách ly động vật mới tiếp nhận và khu chuẩn bị trước khi thả; có trang thiết bị chăm sóc, phòng dịch, bảo đảm an toàn cho người và con vật; có phương tiện tiếp nhận, chuyển giao.
  • Chuồng nuôi phải duy trì tập tính hoang dã của loài, không chỉ giữ con vật sống sót. Đây là điều kiện để sau này con vật còn cơ hội trở về rừng.
  • Nhân lực: người phụ trách kỹ thuật có bằng chuyên ngành thú y, chăn nuôi thú y hoặc chuyên ngành liên quan tới sinh học, lâm nghiệp, thuỷ sản; nhân viên chăm sóc có chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ về chăm sóc, nuôi dưỡng và phòng trị bệnh động vật.
  • Tài chính và quản lý: có nguồn lực vận hành và dự phòng xử lý con vật nếu cơ sở dừng hoạt động; có bộ máy giám sát; có quy trình cứu hộ, định mức thức ăn và nhân công.

Những yêu cầu này giải thích vì sao người dân không nên tự cứu hộ lâu dài tại nhà, dù với thiện ý. Một con vật hoang dã bị thương cần khu cách ly, thức ăn đúng loài và người có chuyên môn; thiếu những thứ đó, khả năng nó sống sót và trở lại tự nhiên giảm đi rất nhiều.

Hiểu lầm hay gặp khi giao nộp

"Báo lên thì mình bị nghi là người bắt." Pháp luật đặt nghĩa vụ báo tin cho người phát hiện, không coi người báo là người vi phạm. Biên bản giao nhận ghi lại hoàn cảnh bạn tìm thấy con vật.

"Tự chăm vài hôm cho khoẻ rồi thả là tốt nhất." Thiện ý nhưng dễ hỏng việc. Con vật có thể mang bệnh, bị thương bên trong mà mắt thường không thấy, hoặc mất tập tính sau thời gian gần người. Thả sai chỗ còn có thể đưa con vật vào nơi không có thức ăn phù hợp.

"Giao cho nhà nước thì không biết con vật sẽ ra sao." Điều 15 khoản 4 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT liệt kê rõ các hình thức: thả về tự nhiên, chuyển cơ sở nuôi hoặc cơ sở bảo tồn được cấp phép, chuyển tổ chức nghiên cứu, giáo dục môi trường khi được chấp thuận, hoặc tiêu huỷ khi mắc bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, không còn khả năng phục hồi. Mỗi bước đều có biên bản, và loài ưu tiên bảo vệ được ưu tiên đưa vào cơ sở bảo tồn.

"Con nhỏ, không quý hiếm thì không cần báo." Điều 15 áp dụng cho động vật hoang dã bị lạc, bị thương nói chung, không chỉ loài quý hiếm. Bạn khó phân biệt chính xác loài khi đang lúng túng, nên báo vẫn là cách đúng.

Khi động vật nguy cấp đe doạ người và tài sản

Ưu tiên xua đuổi, hạn chế làm con vật bị thương. Điều 9 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT yêu cầu trong mọi trường hợp động vật nguy cấp, quý, hiếm đe doạ xâm hại tài sản hoặc tính mạng, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân phải áp dụng biện pháp ngăn chặn, xua đuổi, hạn chế gây tổn thương cho con vật.

Báo ngay cho chính quyền. Đồng thời phải thông tin ngay tới Sở Nông nghiệp và Môi trường hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã gần nhất.

Bắt giữ do xã quyết định. Nếu con vật trực tiếp tấn công người ở ngoài rừng đặc dụng, khu bảo tồn, sau khi xua đuổi không hiệu quả, Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định và chỉ đạo việc bắt giữ. Người dân không tự tổ chức bắt.

Phòng vệ khi tính mạng bị đe doạ. Khi con vật gây nguy hiểm đến tính mạng mà không thể ngăn chặn, xua đuổi, bắt giữ, được áp dụng biện pháp phòng vệ và phải báo cáo kịp thời cho cơ quan quản lý chuyên ngành tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Nhặt được động vật hoang dã bị thương thì báo cho ai?

Báo ngay cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi phát hiện theo Điều 15 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT. Với loài thuộc danh mục ưu tiên bảo vệ, có thể báo cho xã hoặc cơ sở cứu hộ nơi gần nhất theo Điều 47 Luật Đa dạng sinh học.

Sau khi báo, bao lâu thì có người tới tiếp nhận?

Theo Điều 15 khoản 3 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT, trong thời hạn 1 ngày làm việc kể từ khi nhận được thông tin, Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức kiểm tra, tiếp nhận và lập biên bản giao nhận.

Có được giữ con vật lại nuôi sau khi cứu không?

Không nên tự giữ. Con vật phải được chuyển tới cơ sở bảo tồn hoặc cơ sở nuôi được cấp phép. Tự giữ động vật hoang dã không có nguồn gốc hợp pháp có thể bị coi là nuôi, nhốt trái phép.

Đang nuôi một con vật hoang dã, muốn trả lại thì làm thế nào?

Điều 15 khoản 2 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT có trường hợp chủ sở hữu tự nguyện chuyển giao quyền sở hữu cho nhà nước. Bạn nên liên hệ kiểm lâm sở tại hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã để được hướng dẫn thủ tục.

Vì sao con vật sau cứu hộ không được thả ngay?

Theo Điều 11 khoản 2 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT, con vật phải đủ sức khoẻ, không mang dịch bệnh, còn tập tính tự nhiên và có nơi thả phù hợp. Thả vội có thể khiến con vật chết hoặc lây bệnh cho quần thể hoang dã.

Thú rừng vào phá vườn thì người dân được làm gì?

Điều 9 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT yêu cầu ngăn chặn, xua đuổi, hạn chế gây tổn thương cho con vật và báo ngay cho Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc Sở Nông nghiệp và Môi trường. Việc bắt giữ do xã quyết định.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138