NgaVoi.comNgà Voi
Pháp luật bảo vệ động vật hoang dã

Hành vi bị nghiêm cấm với động vật hoang dã: đối chiếu hai luật và những lỗi dễ mắc

Không chỉ săn bắt: quảng cáo, trưng bày, tiêu thụ, nuôi trái phép, thả loài ngoại lai xâm hại cũng bị cấm theo Luật Đa dạng sinh học và Luật Lâm nghiệp.

A Vietnamese shop owner seen from behind clears an empty glass display cabinet in a small roadside store, dusty afternoon light through the doorway, medium wide shot, faded green palette

Pháp luật Việt Nam cấm nhiều hành vi hơn là săn bắt: Điều 7 Luật Đa dạng sinh học cấm săn bắt, giết, tiêu thụ, vận chuyển, mua bán trái phép loài được ưu tiên bảo vệ, cấm cả quảng cáo, tiếp thị sản phẩm của chúng, nuôi sinh sản trái phép và phát triển loài ngoại lai xâm hại; Điều 9 Luật Lâm nghiệp cấm săn, bắt, nuôi, nhốt, giết, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán động vật rừng trái quy định và cấm quảng cáo, trưng bày lâm sản trái quy định.

Hai luật này bổ sung cho nhau. Luật Đa dạng sinh học tập trung vào loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ và khu bảo tồn; Luật Lâm nghiệp phủ mọi động vật rừng, kể cả loài thông thường. Bài này đặt hai danh sách cạnh nhau, chỉ ra những hành vi người bình thường dễ mắc mà không biết, như đăng bài rao, bày con thú nhồi trước cửa hàng hay thả một loài lạ ra hồ.

Đối chiếu hai danh sách hành vi bị cấm

Bảng chỉ trích các khoản liên quan tới động vật hoang dã. Luật Đa dạng sinh học viết tắt là ĐDSH, Luật Lâm nghiệp viết tắt là LN.

Nhóm hành viLuật Đa dạng sinh học 2008Luật Lâm nghiệp 2017
Săn bắt, giết, khai thácKhoản 4 Điều 7: với loài ưu tiên bảo vệ; khoản 1: mọi loài hoang dã trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, trừ nghiên cứu khoa họcKhoản 3 Điều 9: săn, bắt, giết động vật rừng trái quy định
Nuôi, nhốt, nuôi sinh sảnKhoản 5 Điều 7: nuôi sinh sản, nuôi sinh trưởng trái phép loài ưu tiên bảo vệKhoản 3 Điều 9: nuôi, nhốt động vật rừng trái quy định
Tàng trữ, vận chuyển, mua bánKhoản 4 Điều 7: vận chuyển, mua, bán trái phép loài ưu tiên bảo vệKhoản 3 và khoản 6 Điều 9: tàng trữ, vận chuyển, buôn bán động vật rừng, lâm sản trái quy định
Tiêu thụKhoản 4 Điều 7: tiêu thụ trái phép loài và sản phẩm loài ưu tiên bảo vệBao hàm trong mua bán, chế biến lâm sản trái quy định
Quảng cáo, tiếp thị, trưng bàyKhoản 4 Điều 7: quảng cáo, tiếp thị sản phẩm loài ưu tiên bảo vệKhoản 6 Điều 9: quảng cáo, trưng bày lâm sản trái quy định
Xuất nhập khẩu, quá cảnhĐiều 46 dẫn chiếu quy định riêngKhoản 6 Điều 9: trái pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế, tức là CITES
Loài ngoại lai xâm hạiKhoản 7 Điều 7: nhập khẩu, phát triển; khoản 1: nuôi trồng trong khu bảo tồnKhoản 5 Điều 9: vi phạm quy định quản lý loài ngoại lai xâm hại

Đọc bảng sẽ thấy: một hành vi có thể vi phạm cùng lúc cả hai luật, và nếu đủ ngưỡng thì còn là tội theo Điều 234 hoặc Điều 244 Bộ luật Hình sự.

Quảng cáo, tiếp thị, trưng bày: nhóm hành vi hay bị xem nhẹ

Không cần bán vẫn có thể vi phạm. Khoản 4 Điều 7 Luật Đa dạng sinh học cấm riêng việc quảng cáo, tiếp thị trái phép sản phẩm có nguồn gốc từ loài ưu tiên bảo vệ. Người đăng bài giới thiệu, người làm nội dung chào hàng, dù chưa giao dịch, đều nằm trong phạm vi này.

Trưng bày cũng là hành vi riêng. Khoản 6 Điều 9 Luật Lâm nghiệp liệt kê trưng bày bên cạnh tàng trữ, mua bán, vận chuyển, chế biến, quảng cáo lâm sản trái quy định. Một con thú nhồi trong tủ kính cửa hàng, một bộ sừng treo ở quán, nếu không có hồ sơ hợp pháp, là trưng bày trái quy định.

Trên mạng cũng vậy. Luật không phân biệt quảng cáo ngoài đời hay trên mạng. Bài đăng có ảnh, giá, lời chào mời là quảng cáo, tiếp thị; tài khoản đăng và người chia sẻ đều có thể bị xác minh.

Ngay cả lời quảng cáo "chữa bệnh". Những bài viết gán công dụng chữa bệnh cho sừng, vảy, mật, cao động vật hoang dã vừa là quảng cáo bị cấm với loài ưu tiên bảo vệ, vừa không có cơ sở khoa học. Chia sẻ lại những bài như vậy là góp tay cho người bán.

Công cụ tận diệt và việc đưa công cụ vào rừng

Khoản 2 Điều 9 Luật Lâm nghiệp cấm đưa chất thải, hoá chất độc, chất nổ, chất cháy, công cụ, phương tiện vào rừng trái quy định của pháp luật. Quy định này nhắm vào giai đoạn trước khi con vật bị bắt: chỉ việc mang dụng cụ săn bẫy vào rừng mà không được phép đã là vi phạm.

Ở tầng thông tư, Điều 6 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT đặt nguyên tắc không sử dụng công cụ, phương tiện mang tính tận diệt, huỷ diệt để khai thác mẫu vật loài nguy cấp, quý, hiếm, như vũ khí, chất độc, chất nổ, các loại bẫy, thiết bị phát tiếng kêu động vật, trừ trường hợp phục vụ nghiên cứu, đối ngoại, bảo tồn được phê duyệt. Gọi là tận diệt vì những công cụ này không chọn loài: một chiếc bẫy giăng trong rừng giữ lại mọi con vật đi qua, kể cả loài cực kỳ hiếm.

Về hình sự, sử dụng công cụ hoặc phương tiện săn bắt bị cấm là tình tiết định khung tăng nặng ở cả khoản 2 Điều 234 và khoản 2 Điều 244 Bộ luật Hình sự, với mức tù có thể từ 3 đến 7 năm hoặc từ 5 đến 10 năm tuỳ điều.

Với người dân sống gần rừng, điều thiết thực nhất là không nhận cất giữ, không bán, không cho mượn dụng cụ săn bẫy, và báo cho kiểm lâm hoặc chủ rừng khi phát hiện bẫy trong rừng theo trách nhiệm tại Điều 43 Luật Lâm nghiệp. Không tự tháo gỡ nếu bạn không chắc an toàn.

Thả loài lạ ra tự nhiên: vi phạm không ai ngờ

Loài ngoại lai xâm hại là gì. Theo Điều 3 Luật Đa dạng sinh học, đó là loài ngoại lai lấn chiếm nơi sinh sống hoặc gây hại cho sinh vật bản địa, làm mất cân bằng sinh thái nơi chúng xuất hiện.

Luật cấm phát triển chúng. Khoản 7 Điều 7 Luật Đa dạng sinh học cấm nhập khẩu, phát triển loài ngoại lai xâm hại, trừ nhập khẩu để nghiên cứu khoa học theo quy định. Khoản 1 cấm nuôi trồng loài ngoại lai xâm hại trong khu bảo tồn. Khoản 5 Điều 9 Luật Lâm nghiệp cấm vi phạm quy định quản lý loài ngoại lai xâm hại.

Thả với thiện ý vẫn có thể gây hại. Nhiều người thả rùa, cá, ếch, chim mua ở chợ ra hồ, ra suối vì nghĩ là làm việc tốt. Nếu đó là loài ngoại lai, nó có thể cạnh tranh thức ăn, mang bệnh, hoặc lai tạp với loài bản địa. Rùa tai đỏ là ví dụ quen thuộc của một loài ngoại lai được nuôi và thả phổ biến.

Cách làm đúng. Không thả động vật mua ở chợ hay vật nuôi ra tự nhiên. Nếu không thể tiếp tục nuôi, hỏi cơ quan chuyên môn địa phương về cách chuyển giao. Thả động vật về tự nhiên đúng quy trình phải bảo đảm sức khoẻ, tập tính và nơi thả phù hợp như Điều 11 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT quy định.

Vi phạm thì chịu những hệ quả gì

Một hành vi bị cấm có thể dẫn tới nhiều tầng trách nhiệm cùng lúc. Bảng dưới tóm các tầng mà nguồn luật trong bài nêu rõ:

Tầng trách nhiệmCăn cứNội dung
Xử phạt hành chính, tịch thuĐiều 104 Luật Lâm nghiệpKiểm lâm được xử phạt vi phạm hành chính, áp dụng biện pháp ngăn chặn
Trách nhiệm hình sự cá nhânĐiều 234, Điều 244 Bộ luật Hình sựPhạt tiền, cải tạo không giam giữ, phạt tù tới 12 năm hoặc 15 năm tuỳ điều
Trách nhiệm hình sự pháp nhânKhoản 5 Điều 234, khoản 5 Điều 244Phạt tiền tới hàng tỷ đồng, đình chỉ hoạt động, cấm kinh doanh
Bồi thường thiệt hạiĐiều 75 Luật Đa dạng sinh họcNgười xâm hại khu bảo tồn, cơ sở bảo tồn, loài ưu tiên bảo vệ, hành lang đa dạng sinh học phải bồi thường; tiền bồi thường cho Nhà nước được đầu tư lại cho bảo tồn
Bị khởi tố, điều traĐiều 104 Luật Lâm nghiệpKiểm lâm được khởi tố, điều tra vi phạm pháp luật về lâm nghiệp theo quy định

Tầng bồi thường thường bị quên. Ngay cả khi đã chịu phạt, người gây thiệt hại cho đa dạng sinh học vẫn có thể phải bồi thường, và khoản tiền đó được đưa trở lại cho hoạt động bảo tồn.

Tự kiểm trước khi đăng bài, bày hàng, mở quán

Nếu bạn kinh doanh, làm nội dung hoặc đơn giản là hay chia sẻ trên mạng, danh sách dưới đây giúp tránh vô tình vi phạm:

  • Không đăng ảnh, video chào bán động vật hoang dã, bộ phận hay sản phẩm của chúng, kể cả "hộ bạn".
  • Không chia sẻ bài quảng cáo công dụng chữa bệnh của sừng, vảy, mật, cao động vật hoang dã.
  • Không bày con thú nhồi, sừng, da, vỏ mai động vật hoang dã ở cửa hàng, quán ăn nếu không có hồ sơ nguồn gốc hợp pháp.
  • Không đưa món thịt thú rừng vào thực đơn; nếu nhà cung cấp chào hàng, hỏi hồ sơ lâm sản và mã số cơ sở nuôi.
  • Không thả động vật mua ở chợ ra hồ, ra suối, ra rừng.
  • Khi làm nội dung về động vật hoang dã, không ghi địa điểm cụ thể nơi loài quý sinh sống; chỉ dùng vùng rộng.
  • Khi thấy quảng cáo, bày bán trái phép, ghi lại và báo cho kiểm lâm sở tại.

Những việc trên không đòi hỏi kiến thức luật sâu, chỉ cần dừng lại một nhịp trước khi bấm đăng hay bày hàng.

Với chủ doanh nghiệp, nên phổ biến danh sách này cho nhân viên bán hàng và người quản lý trang mạng của cửa hàng. Cả Điều 234 lẫn Điều 244 Bộ luật Hình sự đều có khoản xử lý pháp nhân thương mại, nên một bài đăng do nhân viên tự ý làm vẫn có thể kéo cả doanh nghiệp vào rắc rối.

Câu hỏi thường gặp

Quảng cáo bán động vật hoang dã trên mạng có vi phạm không?

Có. Khoản 4 Điều 7 Luật Đa dạng sinh học cấm quảng cáo, tiếp thị trái phép sản phẩm từ loài ưu tiên bảo vệ, và khoản 6 Điều 9 Luật Lâm nghiệp cấm quảng cáo lâm sản trái quy định. Hình thức đăng trên mạng không làm thay đổi bản chất hành vi.

Trưng bày con thú nhồi ở cửa hàng có bị cấm không?

Nếu không có hồ sơ nguồn gốc hợp pháp, việc trưng bày là hành vi bị cấm theo khoản 6 Điều 9 Luật Lâm nghiệp. Chủ cửa hàng nên kiểm tra giấy tờ hoặc liên hệ kiểm lâm sở tại để được hướng dẫn.

Thả rùa hay cá mua ở chợ ra hồ có vi phạm pháp luật không?

Nếu đó là loài ngoại lai xâm hại, việc thả là phát triển loài ngoại lai xâm hại, bị cấm theo khoản 7 Điều 7 Luật Đa dạng sinh học. Ngay cả loài bản địa, thả không đúng cách cũng có thể gây hại.

Mang bẫy vào rừng nhưng chưa bắt được con nào có bị xử lý không?

Khoản 2 Điều 9 Luật Lâm nghiệp cấm đưa công cụ, phương tiện vào rừng trái quy định của pháp luật. Hành vi này bị cấm độc lập với việc đã bắt được con vật hay chưa.

Ngoài bị phạt, người vi phạm có phải bồi thường không?

Có thể. Điều 75 Luật Đa dạng sinh học yêu cầu tổ chức, cá nhân xâm hại khu bảo tồn, loài ưu tiên bảo vệ, hành lang đa dạng sinh học phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.

Luật Đa dạng sinh học và Luật Lâm nghiệp khác nhau ở phạm vi nào?

Luật Đa dạng sinh học tập trung vào loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ, khu bảo tồn và nguồn gen. Luật Lâm nghiệp phủ mọi động vật rừng, kể cả loài thông thường, cùng chuỗi lâm sản từ khai thác tới thương mại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138