NgaVoi.comNgà Voi
Pháp luật bảo vệ động vật hoang dã

Lỡ mua đồ có nguồn gốc động vật hoang dã: rủi ro pháp lý và nên làm gì tiếp theo

Mua phải món đồ, thực phẩm hay vật trang trí làm từ động vật hoang dã thì người giữ có rủi ro gì, khi nào thành tội, và các bước xử lý an toàn, đúng luật.

A young Vietnamese woman seen from behind holds a small closed wooden box on her lap at a kitchen table, hesitant posture, soft side window light, close medium shot, muted tones

Nếu đã lỡ mua một món đồ, thực phẩm hay vật trang trí có nguồn gốc động vật hoang dã, việc nên làm ngay là ngừng dùng, không bán lại, không tặng tiếp và liên hệ cơ quan kiểm lâm sở tại để được hướng dẫn. Người đang giữ có thể bị xử lý về hành vi tàng trữ: với sản phẩm của loài được ưu tiên bảo vệ, Điều 244 Bộ luật Hình sự không đặt ngưỡng tối thiểu; với các loài khác, Điều 234 tính theo giá trị.

Phần lớn người mua không có ý vi phạm. Họ được giới thiệu là "hàng nuôi", "đồ cổ", "quà quý", hoặc tin lời đồn về công dụng. Bài này giúp bạn tự đánh giá mức rủi ro của món đồ đang có, hiểu vì sao bán lại nguy hiểm hơn giữ nguyên, và chuẩn bị gì trước khi làm việc với cơ quan chức năng.

Thế nào là "đồ có nguồn gốc động vật hoang dã"

Pháp luật dùng chữ "mẫu vật". Theo Điều 3 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT, mẫu vật gồm cá thể còn sống hoặc đã chết, bộ phận, dẫn xuất hoặc sản phẩm. Bộ phận là thứ lấy từ con vật chưa qua chế biến hoặc mới sơ chế; dẫn xuất, sản phẩm là bộ phận đã qua chế biến.

Tức là gần như mọi dạng đều tính. Một con vật nhồi, một bộ lông, một món đồ chạm khắc, một gói đồ khô, một chai ngâm, một món trang sức đều có thể là mẫu vật. Việc đã qua chế biến không làm món đồ thoát khỏi phạm vi điều chỉnh.

Thực phẩm cũng không ngoại lệ. Thịt thú rừng bán ở quán, ở chợ là bộ phận của động vật. Điều 7 khoản 4 Luật Đa dạng sinh học cấm tiêu thụ, mua, bán trái phép loài thuộc danh mục ưu tiên bảo vệ và cấm tiêu thụ trái phép sản phẩm của chúng.

Không phải mọi sản phẩm động vật đều phạm luật. Điều 23 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT cho phép chế biến, kinh doanh mẫu vật có nguồn gốc nuôi sinh sản từ thế hệ F2 tại cơ sở có mã số, nhập khẩu hợp pháp, hoặc khai thác tận thu được phê duyệt. Hàng hợp pháp có hồ sơ đi kèm; thiếu hồ sơ là dấu hiệu đầu tiên của rủi ro.

Đánh giá nhanh mức rủi ro của món đồ bạn đang giữ

Bảng dưới sắp xếp theo nguồn gốc loài. Bạn không cần biết chính xác tên khoa học; chỉ cần ước định món đồ làm từ nhóm động vật nào để biết mình nên hành động gấp tới đâu.

Món đồ làm từCăn cứMức rủi ro với người đang giữ
Loài thuộc danh mục ưu tiên bảo vệĐiểm b khoản 1 Điều 244 Bộ luật Hình sựRất cao: tàng trữ sản phẩm trái phép không có ngưỡng tối thiểu
Ngà voi, sừng tê giácĐiểm c khoản 1 Điều 244Rất cao khi ngà từ 2 kilôgam hoặc sừng từ 50 gam; dưới mức đó vẫn bị xử phạt và có thể thành tội khi tái phạm
Loài Nhóm IB hoặc Phụ lục I CITESĐiểm đ khoản 1 Điều 244Cao: tính theo số cá thể mà bộ phận đó lấy từ
Loài Nhóm IIB hoặc Phụ lục II CITESĐiểm b khoản 1 Điều 234Thành tội khi trị giá từ 150 triệu đồng, hoặc khi đã bị xử phạt mà còn vi phạm
Động vật hoang dã khácĐiểm b khoản 1 Điều 234Thành tội khi trị giá từ 300 triệu đồng, hoặc khi đã bị xử phạt mà còn vi phạm
Hàng có hồ sơ nguồn gốc hợp phápĐiều 23 và Điều 38 khoản 8 Thông tư 85/2025/TT-BNNMTThấp, nếu hồ sơ đúng và còn lưu giữ

Dưới các ngưỡng hình sự, người giữ vẫn có thể bị xử phạt hành chính và bị tịch thu món đồ. Bảng chỉ để định hướng; xác định loài và giá trị trong thực tế do cơ quan có thẩm quyền làm qua giám định.

Năm bước xử lý an toàn

Khi đã nghi món đồ có nguồn gốc động vật hoang dã, làm theo thứ tự dưới đây giúp bạn không khiến tình hình tệ hơn:

  1. Ngừng sử dụng và để nguyên trạng. Không cắt, mài, chế tác lại, không đem tiêu thụ.
  2. Không bán lại, không tặng tiếp, không gửi người khác giữ hộ. Bán lại là hành vi buôn bán, chuyển cho người khác giữ là kéo thêm người vào hành vi tàng trữ.
  3. Gom lại mọi giấy tờ liên quan: hoá đơn, tin nhắn, thông tin người bán, thời điểm mua. Những thứ này giúp cơ quan chức năng hiểu bạn là người mua và có thể giúp lần ra người bán.
  4. Liên hệ cơ quan kiểm lâm sở tại hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã, trình bày rõ hoàn cảnh và hỏi hướng dẫn chuyển giao. Nếu là con vật còn sống, Điều 15 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT có trình tự cho trường hợp chủ sở hữu tự nguyện chuyển giao quyền sở hữu cho nhà nước.
  5. Lưu lại biên bản giao nhận. Đây là giấy tờ cho thấy bạn đã chủ động xử lý đúng.

Tự vứt bỏ hay tiêu huỷ món đồ không phải cách giải quyết tốt: nó không xoá được giao dịch đã diễn ra, còn làm mất dấu vết của đường dây cung cấp. Chủ động khai báo vừa đúng tinh thần pháp luật vừa có ích cho việc ngăn những người bán tiếp tục.

Lời mời chào thường gặp và sự thật

"Hàng nuôi, có trại hẳn hoi." Hãy hỏi mã số cơ sở nuôi và hồ sơ lâm sản. Mẫu vật loài nguy cấp chỉ được kinh doanh khi có nguồn gốc nuôi sinh sản từ thế hệ F2 tại cơ sở có mã số, kèm truy xuất nguồn gốc theo Điều 72 Luật Lâm nghiệp.

"Đồ gia truyền, đồ cổ." Tuổi của món đồ không thay thế được hồ sơ. Người giữ phải chứng minh được nguồn gốc hợp pháp; lời kể miệng không phải bằng chứng.

"Món này tốt cho sức khoẻ." Các lời đồn về công dụng chữa bệnh của sừng, vảy, mật, cao động vật hoang dã không có cơ sở khoa học. Chúng chỉ là chiêu bán hàng, trong khi mua bán những thứ đó là phạm luật.

"Mua ít, dùng riêng thì không sao." Với loài thuộc danh mục ưu tiên bảo vệ, pháp luật không đặt ngưỡng tối thiểu cho hành vi tàng trữ sản phẩm. "Dùng riêng" không phải căn cứ miễn trừ.

"Quà biếu thì người nhận không chịu trách nhiệm." Người nhận đang giữ món đồ, tức là đang tàng trữ. Nhận quà không làm thay đổi tính chất của mẫu vật.

Ăn ở quán có món thú rừng thì sao

Đây là tình huống nhiều người gặp mà không nghĩ tới hậu quả. Một bàn tiệc gọi món "đặc sản rừng", người mời tin là hàng nuôi, người ăn không hỏi. Về pháp lý, nếu con vật thuộc danh mục ưu tiên bảo vệ thì chính việc tiêu thụ trái phép đã nằm trong danh sách hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 7 khoản 4 Luật Đa dạng sinh học.

Với nhà hàng, rủi ro còn lớn hơn: cả Điều 234 và Điều 244 Bộ luật Hình sự đều có khoản riêng xử lý pháp nhân thương mại, mức phạt có thể tới hàng tỷ đồng và đình chỉ hoạt động. Điều 9 khoản 6 Luật Lâm nghiệp cũng cấm quảng cáo, trưng bày lâm sản trái quy định, nên một tấm ảnh con thú bày trước cửa quán đã là dấu hiệu đáng ngờ.

Cách đơn giản nhất cho thực khách là không gọi món thịt thú rừng, kể cả khi được giới thiệu là "hàng nuôi". Nếu thấy quán bày bán động vật hoang dã còn sống hoặc quảng cáo công khai, bạn có thể thông báo cho cơ quan kiểm lâm sở tại theo trách nhiệm tại Điều 43 Luật Lâm nghiệp.

Ngoài pháp luật, còn một lý do thực tế: thịt động vật hoang dã không qua kiểm dịch có thể mang mầm bệnh. Đó là thêm một lý do để từ chối.

Nếu bị kiểm tra khi đang giữ món đồ

Kiểm tra nguồn gốc là việc bình thường. Điều 42 Luật Lâm nghiệp quy định kiểm tra nguồn gốc lâm sản gồm kiểm tra hồ sơ và kiểm tra lâm sản trong quá trình khai thác, vận chuyển, chế biến, mua bán, gây nuôi, cất giữ. Việc kiểm tra có thể theo kế hoạch hoặc đột xuất khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Ai có quyền kiểm tra. Kiểm lâm các cấp chủ trì, phối hợp với công an, quân đội, dân quân tự vệ, quản lý thị trường, hải quan. Theo Điều 104 Luật Lâm nghiệp, kiểm lâm được yêu cầu cung cấp thông tin, tài liệu, xử phạt vi phạm hành chính, áp dụng biện pháp ngăn chặn, khởi tố, điều tra vi phạm pháp luật về lâm nghiệp.

Nên làm gì. Hợp tác, trình bày trung thực hoàn cảnh mua hoặc nhận món đồ, xuất trình mọi giấy tờ đang có. Thông tin về người bán có giá trị với cơ quan chức năng và cho thấy thiện chí của bạn.

Không nên làm gì. Không cất giấu, tẩu tán, không nhờ người khác giữ hộ trong lúc đang bị kiểm tra. Những hành vi này biến một người mua lỡ tay thành người có dấu hiệu che giấu, và có thể khiến người giúp bạn liên luỵ.

Chủ động trước vẫn tốt hơn. Nếu bạn đã biết món đồ có vấn đề, liên hệ kiểm lâm trước khi bị kiểm tra luôn là lựa chọn tốt hơn chờ đợi.

Làm sao để không lỡ mua lần sau

Thói quen quan trọng nhất là hỏi nguồn gốc trước khi trả tiền cho bất cứ thứ gì có vẻ làm từ động vật: da, lông, xương, răng, móng, vảy, sừng. Người bán hàng hợp pháp có hồ sơ và sẵn lòng cho xem; người né tránh câu hỏi là đang cho bạn câu trả lời.

Khi đi du lịch, đặc biệt ở vùng biên giới hoặc nước ngoài, tránh hẳn đồ lưu niệm làm từ động vật hoang dã. Ngoài luật Việt Nam, bạn còn có thể vi phạm quy định CITES khi đem hàng qua cửa khẩu mà không có giấy phép.

Khi mua sắm trên mạng, cảnh giác với các bài rao dùng tên lóng, ảnh mờ, hẹn giao tay, chỉ nhận chuyển khoản trước. Đó là kiểu bán hàng của người biết mình đang làm điều không được phép.

Cuối cùng, nói với người thân. Nhiều món quà có nguồn gốc động vật hoang dã được trao vì lòng tốt. Một lời giải thích nhẹ nhàng trong gia đình có thể ngăn được một lần mua tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

Mua phải đồ làm từ động vật hoang dã có bị phạt không?

Có thể. Giữ món đồ là tàng trữ mẫu vật. Tuỳ loài và giá trị, người giữ có thể bị xử phạt hành chính, tịch thu, hoặc bị truy cứu theo Điều 234 hay Điều 244 Bộ luật Hình sự. Chủ động liên hệ kiểm lâm là cách xử lý an toàn nhất.

Bán lại món đồ đã lỡ mua có được không?

Không nên. Bán lại là hành vi buôn bán, nằm trong danh sách hành vi khách quan của cả Điều 234 và Điều 244 Bộ luật Hình sự, nên rủi ro còn cao hơn giữ nguyên và khai báo.

Có nên tự tiêu huỷ món đồ để tránh rắc rối không?

Không nên. Tiêu huỷ không xoá được giao dịch đã diễn ra và làm mất dấu vết người bán. Nên giữ nguyên trạng, gom giấy tờ và liên hệ kiểm lâm sở tại hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã để được hướng dẫn.

Ăn thịt thú rừng ở nhà hàng có vi phạm không?

Nếu con vật thuộc danh mục ưu tiên bảo vệ, tiêu thụ trái phép là hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 7 khoản 4 Luật Đa dạng sinh học. Nhà hàng còn có thể bị xử lý hình sự với tư cách pháp nhân thương mại.

Sản phẩm từ động vật hoang dã có chữa được bệnh không?

Các lời đồn về công dụng chữa bệnh của sừng, vảy, mật, cao động vật hoang dã không có cơ sở khoa học. Mua bán những sản phẩm này là phạm luật và góp phần đẩy nhiều loài tới bờ tuyệt chủng.

Món đồ có hồ sơ từ trước năm 2026 có còn dùng được không?

Theo Điều 38 khoản 8 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT, mẫu vật có hồ sơ lâm sản đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận trước khi thông tư có hiệu lực được tiếp tục sử dụng để chế biến, kinh doanh trong nước.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138