NgaVoi.comNgà Voi
Pháp luật bảo vệ động vật hoang dã

Nuôi động vật rừng thông thường: nguồn gốc hợp pháp, sổ theo dõi, thông báo kiểm lâm

Động vật rừng thông thường là loài sống trong rừng, không thuộc danh mục nguy cấp hay Phụ lục CITES. Muốn nuôi cần nguồn gốc hợp pháp, sổ theo dõi, báo kiểm lâm.

A Vietnamese farmer seen from behind writes in a blank notebook beside a clean wire enclosure under a tin roof, rural backyard, late afternoon sun, medium shot, warm tones

Động vật rừng thông thường là loài thuộc lớp thú, chim, bò sát, lưỡng cư, côn trùng sống tự nhiên trong rừng nhưng không thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm, không thuộc Phụ lục CITES, không phải vật nuôi theo luật chăn nuôi, không phải thuỷ sản và không phải loài ngoại lai xâm hại. Muốn nuôi, bạn phải có nguồn gốc hợp pháp, bảo đảm an toàn, mở sổ theo dõi và gửi thông báo cho kiểm lâm sở tại trong tối đa 3 ngày làm việc.

Đây là định nghĩa và điều kiện tại Điều 3 khoản 10 và Điều 24 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT. "Thông thường" không có nghĩa là bắt về nuôi tự do. Luật Lâm nghiệp vẫn cấm săn, bắt, nuôi, nhốt động vật rừng trái quy định. Bài này giải thích từng điều kiện, phân biệt với nuôi loài thuộc Phụ lục CITES, và đưa ra một danh sách việc cần chuẩn bị nếu gia đình bạn đang tính nuôi.

Loài nào là "động vật rừng thông thường"

Định nghĩa ở Điều 3 khoản 10 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT gồm một điều kiện có và năm điều kiện loại trừ. Đọc theo bảng sẽ dễ kiểm hơn:

Bước kiểmCâu hỏiNếu trả lời "có"
1Loài thuộc lớp thú, chim, bò sát, lưỡng cư hoặc côn trùng, sống tự nhiên trong rừng?Đi tiếp bước 2
2Loài có trong danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm kèm thông tư?Không phải loài thông thường, áp chế độ nguy cấp, quý, hiếm
3Loài có trong Phụ lục CITES?Không phải loài thông thường, áp quy định nuôi loài Phụ lục CITES tại Điều 25
4Loài là vật nuôi theo pháp luật chăn nuôi?Áp pháp luật chăn nuôi
5Loài là thuỷ sản theo pháp luật thuỷ sản?Áp pháp luật thuỷ sản
6Loài có trong Danh mục loài ngoại lai xâm hại?Không được nuôi phát triển; Điều 7 Luật Đa dạng sinh học cấm phát triển loài ngoại lai xâm hại

Chỉ khi vượt qua bước 1 và trả lời "không" ở các bước 2 đến 6, loài đó mới là động vật rừng thông thường. Vì danh mục có thể thay đổi, hãy kiểm lại mỗi khi có văn bản mới.

Điều kiện thứ nhất: nguồn gốc hợp pháp

Đây là điều kiện đứng đầu. Điều 24 khoản 1 điểm a yêu cầu động vật nuôi có nguồn gốc hợp pháp theo quy định của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường về quản lý lâm sản. Điều 49 Luật Lâm nghiệp cũng đòi hỏi nguồn giống hợp pháp với mọi hình thức gây nuôi động vật rừng.

Nguồn hợp pháp thường gặp. Con giống mua từ cơ sở nuôi đã thông báo với kiểm lâm và có hồ sơ lâm sản; con vật nhận chuyển giao hợp pháp có biên bản; con giống từ cơ sở hợp pháp khác có giấy tờ đi kèm. Mỗi lần mua bán, chuyển giao đều phải có hồ sơ theo con vật.

Nguồn không hợp pháp. Bắt từ rừng không có phép, mua của người đi rừng, mua ở chợ không có hồ sơ, nhận "cho không" từ người lạ. Điều 9 khoản 3 Luật Lâm nghiệp cấm săn, bắt, nuôi, nhốt, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán động vật rừng trái quy định của pháp luật.

Vì sao khắt khe. Nếu không kiểm nguồn, trại nuôi trở thành nơi hợp thức hoá con vật bắt từ rừng. Hồ sơ nguồn gốc là cách duy nhất để phân biệt con sinh ra trong trại với con bị bẫy ngoài tự nhiên.

Điều kiện thứ hai: an toàn, sổ sách và thông báo

Sau nguồn gốc, Điều 24 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT yêu cầu thêm ba nhóm việc. Có thể sắp thành trình tự sau khi đưa con vật về:

  1. Chuẩn bị chuồng trại bảo đảm an toàn cho con người, tuân thủ pháp luật về môi trường và thú y. Loài đã có tiêu chuẩn, quy chuẩn chuồng trại thì làm theo; loài chưa có thì nên tự ban hành tiêu chuẩn cơ sở hoặc áp tiêu chuẩn quốc tế và tự chịu trách nhiệm.
  2. Mở sổ theo dõi nuôi theo mẫu số 10 Phụ lục II kèm thông tư: ghi ngày nhập, số lượng, nguồn gốc, sinh sản, chết, bán, chuyển giao.
  3. Trong tối đa 3 ngày làm việc kể từ ngày đưa con vật về, gửi thông báo theo mẫu số 11 kèm bản sao hồ sơ nguồn gốc tới cơ quan kiểm lâm sở tại.
  4. Cập nhật sổ mỗi khi có biến động. Khi bán hoặc chuyển giao, chuẩn bị hồ sơ lâm sản đi kèm con vật.
  5. Lưu trữ toàn bộ giấy tờ ở nơi dễ lấy để xuất trình khi kiểm lâm kiểm tra nguồn gốc theo Điều 42 Luật Lâm nghiệp.

Điểm hay bị quên là thời hạn 3 ngày làm việc. Nhiều người mua con giống hợp pháp nhưng không thông báo, tới lúc kiểm tra thì không chứng minh được thời điểm và nguồn gốc.

So sánh với nuôi loài thuộc Phụ lục CITES

Nhiều người nhầm hai chế độ này. Điều 25 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT quy định riêng cho loài Phụ lục CITES và chặt hơn ở một số điểm:

Nội dungĐộng vật rừng thông thườngLoài thuộc Phụ lục CITES
Mã số cơ sở nuôiKhông đặt yêu cầu mã sốBắt buộc, trừ một số trường hợp nuôi số lượng nhỏ không vì thương mại
Ngưỡng miễn mã sốKhông áp dụngDưới 10 cá thể không có nọc độc thuộc lớp chim, bò sát, côn trùng, lưỡng cư, hoặc dưới 2 cá thể lớp thú (trừ loài ăn thịt) thuộc Phụ lục II, III
Đánh dấu cá thểKhông nêuLớp thú thuộc Phụ lục I phải đánh dấu để truy xuất
Sổ theo dõi, thông báo kiểm lâm trong 3 ngàyCóCó
Loài không phân bố tự nhiên ở Việt Nam, nuôi lần đầuKhông áp dụngCần Cơ quan khoa học CITES Việt Nam xác nhận bằng văn bản

Nếu loài bạn định nuôi vừa có vẻ "thông thường" vừa xuất hiện trong Phụ lục CITES, áp chế độ CITES. Khi số lượng nuôi vượt ngưỡng miễn, phải đăng ký mã số theo Điều 26.

Khi con vật sinh sản, chết hoặc được bán đi

Sinh sản thì ghi sổ ngay. Mỗi lứa con mới là một biến động số lượng phải cập nhật vào sổ theo dõi mẫu số 10. Không ghi sổ, những con non này sau này sẽ không có cách nào chứng minh là sinh ra trong trại.

Chết thì ghi rõ nguyên nhân nếu biết. Ghi ngày, số lượng và tình trạng. Nếu nghi bệnh truyền nhiễm, báo cơ quan thú y địa phương, vì Điều 24 yêu cầu người nuôi tuân thủ pháp luật về thú y và môi trường. Không vứt xác ra suối, ra rừng.

Bán hay chuyển giao thì hồ sơ đi theo con vật. Điều 72 Luật Lâm nghiệp yêu cầu thương mại nội địa lâm sản phải thực hiện quy định về hồ sơ lâm sản hợp pháp và kiểm tra nguồn gốc. Người mua lại cũng cần hồ sơ này để thông báo với kiểm lâm nơi họ nuôi.

Chuyển nơi nuôi cũng là biến động. Nếu đưa con vật về một cơ sở khác, cơ sở mới lại có nghĩa vụ mở sổ và thông báo kiểm lâm sở tại trong 3 ngày làm việc. Hai đầu sổ sách nên khớp nhau.

Hiểu lầm hay gặp

"Loài thông thường thì cứ bắt về nuôi." Sai. Nguồn gốc hợp pháp là điều kiện bắt buộc. Bắt từ rừng không có phép là hành vi bị cấm tại Điều 9 Luật Lâm nghiệp và có thể thành tội theo Điều 234 Bộ luật Hình sự khi đủ ngưỡng.

"Nuôi vài con trong nhà thì không cần báo ai." Sai. Điều 24 khoản 2 không đặt ngưỡng số lượng cho nghĩa vụ mở sổ và thông báo kiểm lâm sở tại.

"Nuôi lâu rồi thì thành vật nuôi." Sai. Thời gian nuôi không đổi loài thành vật nuôi theo pháp luật chăn nuôi. Con vật vẫn là động vật rừng và vẫn cần hồ sơ.

"Có hoá đơn mua ở chợ là đủ giấy tờ." Chưa đủ. Hoá đơn mua bán chỉ chứng minh có giao dịch, không chứng minh con vật đến từ nguồn hợp pháp theo quy định về quản lý lâm sản. Hồ sơ nguồn gốc phải cho thấy được con vật xuất phát từ đâu: cơ sở nuôi nào, đã thông báo với kiểm lâm chưa, có bảng kê lâm sản hay biên bản chuyển giao không. Nếu người bán không đưa được những giấy tờ này, rủi ro thuộc về người mua.

"Nuôi chán thì thả về rừng là tốt." Không nên tự thả. Động vật nuôi lâu có thể mất tập tính, mang mầm bệnh, hoặc không hợp sinh cảnh. Liên hệ kiểm lâm hoặc chính quyền cấp xã để được hướng dẫn chuyển giao hay thả đúng quy trình.

Trước khi quyết định nuôi, hãy hỏi lại mục đích

Nuôi động vật rừng thông thường hợp pháp là việc được phép, nhưng không phải lúc nào cũng nên làm. Một con vật hoang dã sống trong chuồng nhỏ, ăn sai thức ăn, thiếu bầy đàn thường bị căng thẳng kéo dài. Nhiều loài hoạt động về đêm, cần không gian leo trèo hoặc đào bới, và rất khó chăm đúng ở quy mô gia đình.

Nếu mục đích là kinh tế, hãy tính kỹ chi phí chuồng trại, thú y, thức ăn, sổ sách và rủi ro dịch bệnh. Nếu mục đích là yêu thích, có nhiều cách gần gũi động vật hoang dã mà không cần nuôi: quan sát ngoài tự nhiên đúng cách, tham gia các chương trình giáo dục môi trường, hoặc hỗ trợ cơ sở cứu hộ được cấp phép.

Với người nuôi thương mại, mỗi giai đoạn còn có rủi ro riêng: thiếu hồ sơ khi bán thì thương lái từ chối; chuồng trại kém thì dễ có dịch; nuôi gần khu dân cư mà để thú sổng chuồng thì gây nguy hiểm cho hàng xóm. Những khoản này nên được tính ngay từ đầu chứ không phải khi đã có đàn.

Và nếu bạn đã nhận nuôi một con vật không rõ nguồn gốc, đừng giấu. Liên hệ kiểm lâm sở tại để được hướng dẫn. Chủ động khai báo luôn tốt hơn bị phát hiện trong một lần kiểm tra.

Câu hỏi thường gặp

Động vật rừng thông thường là gì?

Theo Điều 3 khoản 10 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT, đó là loài thuộc lớp thú, chim, bò sát, lưỡng cư, côn trùng sống tự nhiên trong rừng, không thuộc danh mục nguy cấp, quý, hiếm, Phụ lục CITES, vật nuôi, thuỷ sản hay loài ngoại lai xâm hại.

Nuôi động vật rừng thông thường có cần xin giấy phép không?

Thông tư 85/2025/TT-BNNMT không đặt thủ tục cấp phép hay mã số cho loài thông thường, nhưng yêu cầu nguồn gốc hợp pháp, bảo đảm an toàn, mở sổ theo dõi và gửi thông báo kèm hồ sơ nguồn gốc cho kiểm lâm sở tại.

Phải báo kiểm lâm trong bao lâu sau khi đưa con vật về?

Trong thời hạn tối đa 3 ngày làm việc kể từ ngày đưa động vật về cơ sở nuôi, theo Điều 24 khoản 2 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT, kèm bản sao hồ sơ nguồn gốc.

Bắt động vật rừng thông thường về nuôi có vi phạm không?

Có, nếu không được phép. Điều 9 khoản 3 Luật Lâm nghiệp cấm săn, bắt, nuôi, nhốt động vật rừng trái quy định của pháp luật, và con vật không có nguồn gốc hợp pháp thì không đủ điều kiện nuôi theo Điều 24.

Nuôi loài thuộc Phụ lục CITES số lượng ít có cần mã số không?

Theo Điều 25 khoản 2 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT, nuôi dưới 10 cá thể không có nọc độc thuộc lớp chim, bò sát, côn trùng, lưỡng cư hoặc dưới 2 cá thể lớp thú (trừ loài ăn thịt) thuộc Phụ lục II, III không vì thương mại thì không bắt buộc mã số, nhưng vẫn phải mở sổ và thông báo.

Không muốn nuôi nữa thì có được thả con vật về rừng không?

Không nên tự thả. Thông tư 85/2025/TT-BNNMT đặt yêu cầu về sức khoẻ, tập tính và địa điểm khi thả động vật về tự nhiên. Hãy liên hệ kiểm lâm sở tại hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã để được hướng dẫn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138