NgaVoi.comNgà Voi
Mỗi người làm được gì

Động vật hoang dã lạc vào nhà và khu dân cư: xử lý sao cho người và thú cùng an toàn

Khỉ vào bếp, tê tê chui vào kho, chim bay vào phòng, rắn trong góc nhà: cách xử lý từng tình huống, điều luật nói gì và cách phòng để thú không ghé lại.

An elderly Vietnamese man standing still in a kitchen doorway watching a macaque on a wooden fence outside, viewed from inside over his shoulder, warm afternoon light

Khi động vật hoang dã lạc vào nhà hay khu dân cư, hãy giữ bình tĩnh, mở đường cho con vật tự rời đi, đưa người và vật nuôi ra xa, không dồn đuổi, không đánh bắt, và báo cho Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc cơ quan kiểm lâm nếu con vật không tự đi hay có thể gây nguy hiểm. Phần lớn con vật vào nhà chỉ vì đói, lạc đường hoặc tìm chỗ trú; khi thấy lối thoát, chúng sẽ đi.

Những tình huống này đang gặp nhiều hơn ở các vùng ven rừng, ven núi đá và cả trong đô thị có nhiều cây xanh. Dưới đây là lý do vì sao thú rừng tìm đến khu dân cư, những việc nên làm trong năm phút đầu, cách xử lý từng tình huống hay gặp, quy định pháp luật về xua đuổi và cách phòng để con vật không quay lại.

Vì sao thú rừng ngày càng hay ghé khu dân cư

Rừng bị chia cắt, thức ăn ít đi. Khi rừng bị thu hẹp hoặc xẻ ra thành nhiều mảnh, nhiều loài phải đi xa hơn để kiếm ăn. Vườn cây ăn trái, nương ngô, ruộng lúa sát bìa rừng trở thành nguồn thức ăn dễ lấy.

Rác và thức ăn thừa là mồi nhử. Khỉ, cầy, chồn, chim ăn xác học rất nhanh rằng thùng rác, bếp sau và chuồng gà là nơi có đồ ăn. Khu du lịch nơi du khách cho thú ăn còn biến chuyện ghé thăm thành thói quen hằng ngày của cả đàn.

Mùa khô, mùa sinh sản và lúc con non tách đàn. Vào mùa khô, nước và thức ăn trong rừng khan hiếm. Mùa sinh sản, con non trưởng thành rời mẹ đi tìm vùng sống riêng và rất hay lạc vào làng. Đây là thời điểm bạn gặp nhiều nhất.

Nhà cửa có nhiều chỗ trú hấp dẫn. Mái tôn, trần nhà, kho chứa đồ, đống củi là nơi ấm, khô và kín đáo. Dơi, sóc, rắn, cầy rất thích những chỗ như vậy, nhất là khi trời mưa lạnh.

Ánh sáng ban đêm. Đèn sáng thu hút côn trùng, côn trùng thu hút ếch nhái, thằn lằn, rồi đến rắn và chim ăn đêm. Một chiếc đèn sân bật cả đêm có thể kéo cả một chuỗi thức ăn đến sát cửa nhà bạn.

Năm phút đầu khi phát hiện con vật trong nhà

Phản ứng đầu tiên của nhiều người là hét lên, cầm gậy hoặc đóng hết cửa để bắt. Cả ba việc đó đều làm tình hình tệ hơn. Hãy làm theo thứ tự này.

  1. Dừng lại, không la hét, không chạy về phía con vật. Lùi chậm ra xa.
  2. Đưa trẻ nhỏ, người già và chó mèo ra khỏi phòng hoặc khu vực có con vật, đóng cửa ngăn giữa.
  3. Xác định lối thoát gần nhất cho con vật: mở cửa sổ, cửa ra vườn, cửa kho; đóng các cửa dẫn sâu vào trong nhà.
  4. Tắt đèn trong phòng có con vật nếu là ban đêm và bật sáng phía ngoài lối thoát; với chim, làm ngược lại vào ban ngày là mở rèm phía cửa sổ để chim bay về phía có ánh sáng.
  5. Rời khỏi phòng, quan sát từ xa hoặc qua khe cửa, cho con vật vài chục phút để tự tìm đường ra.
  6. Nếu con vật không đi, bị thương, là loài có thể gây nguy hiểm hoặc bạn không nhận ra là loài gì, hãy báo cho Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc kiểm lâm sở tại, kèm ảnh chụp từ xa.

Điều quan trọng là cho con vật cảm giác có đường lui. Một con khỉ hay con cầy bị dồn vào góc sẽ chống trả, trong khi cùng con vật đó, nếu thấy cửa mở, sẽ biến mất trong vài giây.

Cách xử lý từng tình huống hay gặp

Mỗi loài có thói quen riêng, nên cách mời chúng ra khỏi nhà cũng khác. Bảng dưới gom những tình huống người dân vùng ven rừng và ven đô hay kể.

Tình huốngĐiều nên biếtCách làm
Chim bay vào phòng, đập vào kínhChim bay về phía có ánh sáng, dễ choáng khi đâm vào kínhTắt quạt trần, mở cửa sổ, kéo rèm các ô kính đóng, rời phòng chờ chim tự bay ra
Khỉ vào bếp lấy đồ ănKhỉ nhanh, có thể cắn khi bị nhìn chằm chằm hay bị dồnKhông giằng lại đồ, không nhìn thẳng vào mắt, lùi ra, để cửa mở cho khỉ đi
Tê tê hoặc cầy chui vào kho, gầm giườngTê tê hiền, chỉ cuộn tròn; cầy có thể cắn mạnhĐể yên, đóng cửa phòng, mở lối ra ngoài, báo kiểm lâm; tuyệt đối không bán hoặc giữ lại
Dơi trong nhàDơi tự bay ra khi trời tối nếu có lốiĐóng cửa phòng trong, mở cửa sổ, tắt đèn, chờ; không bắt bằng tay trần
Rắn trong góc nhà, trong giày, trong bếpKhông phân biệt được rắn độc bằng mắt thường một cách chắc chắnGiữ khoảng cách, đưa mọi người ra ngoài, theo dõi chỗ rắn nằm, báo người có chuyên môn; không tự bắt
Thú lớn ở vườn, rẫyCó thể tấn công khi bị vây, nhất là khi có con nonVào nhà, không vây đuổi, báo ngay cho xã và kiểm lâm

Với tê tê, cu li hay bất kỳ loài nào bạn nghi là quý hiếm, đừng chụp ảnh đăng lên mạng kèm tên làng. Bài đăng như vậy có thể kéo người có ý đồ xấu tới trước khi cơ quan chức năng kịp đến.

Pháp luật nói gì về việc xua đuổi động vật hoang dã

Thông tư 85/2025/TT-BNNMT, có hiệu lực từ 01/01/2026, có riêng Điều 9 về trường hợp động vật nguy cấp, quý, hiếm xâm hại hoặc đe doạ tính mạng, tài sản của con người. Khoản 1 quy định: trong mọi trường hợp như vậy, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân “phải áp dụng các biện pháp ngăn chặn, xua đuổi, hạn chế gây tổn thương đến động vật, đồng thời thông tin ngay đến Sở Nông nghiệp và Môi trường hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã gần nhất”.

Khoản 2 của điều này nói rõ hơn về trường hợp động vật trực tiếp tấn công người ở ngoài khu rừng đặc dụng, khu bảo tồn: sau khi đã xua đuổi mà không hiệu quả, chính Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định và chỉ đạo việc bắt giữ con vật. Người dân không tự tổ chức vây bắt. Chỉ khi con vật tấn công gây nguy hiểm đến tính mạng mà không thể ngăn chặn, xua đuổi hay bắt giữ thì mới áp dụng biện pháp phòng vệ, sau đó phải báo cáo kịp thời cho cơ quan quản lý chuyên ngành tại địa phương.

Nói cách khác, luật cho phép và yêu cầu bạn bảo vệ người và tài sản, nhưng theo hướng ít gây tổn thương nhất cho con vật, và luôn kèm việc báo tin. Bắt con vật lạc vào nhà rồi giữ lại, làm thịt hay bán đi là hành vi bị nghiêm cấm theo khoản 3 Điều 9 Luật Lâm nghiệp, và với loài nguy cấp, quý, hiếm có thể bị xử lý hình sự theo Điều 234 hoặc Điều 244 Bộ luật Hình sự.

Phòng từ đầu để con vật không quay lại

Một con vật đã tìm được đồ ăn ở nhà bạn rất dễ quay lại. Phòng ngừa rẻ hơn và an toàn hơn rất nhiều so với xua đuổi lần thứ hai.

  • Đậy kín thùng rác bằng nắp có chốt, để trong nhà kho hoặc nơi khỉ, cầy không mở được.
  • Không để thức ăn, trái cây, thức ăn của chó mèo ngoài hiên qua đêm.
  • Bịt các khe hở dưới mái, lỗ thông gió, khe cửa kho bằng lưới thép mắt nhỏ; kiểm tra sau mùa mưa bão.
  • Dọn đống củi, đống gạch, bụi rậm sát tường nhà, nơi rắn và chuột hay trú.
  • Dùng đèn có cảm biến chuyển động thay cho đèn sáng cả đêm ở sân và cổng.
  • Thu hoạch trái cây chín rụng dưới gốc, không để vương vãi thu hút thú ăn đêm.
  • Giữ chó trong sân vào ban đêm; chó thả rông vừa đuổi cắn thú hoang vừa dễ bị thương hoặc lây bệnh.
  • Không cho khỉ, sóc hay bất kỳ thú hoang nào ăn, kể cả khi chúng trông rất dạn người.

Nếu cả xóm cùng làm, hiệu quả tăng lên nhiều lần. Một nhà dọn sạch mà nhà bên cạnh vẫn để thùng rác mở thì đàn khỉ chỉ đổi địa chỉ, không rời khỏi làng.

Hiểu lầm hay gặp

“Đốt pháo, ném đá cho sợ là xong.” Tiếng nổ và vật ném có thể làm con vật bị thương, hoảng loạn chạy sâu vào nhà hoặc quay lại tấn công. Luật yêu cầu xua đuổi theo hướng hạn chế gây tổn thương; mở lối thoát và rời xa thường hiệu quả hơn.

“Khỉ vào làng là khỉ hiền, cho ăn cũng không sao.” Khỉ được cho ăn sẽ mất sợ người, đòi ăn, giật đồ và cắn khi không được cho. Vết cắn của khỉ cần được xử lý y tế. Cho ăn là bắt đầu một vòng xung đột kéo dài.

“Thú tự vào nhà mình thì là của mình.” Động vật hoang dã không trở thành tài sản của người phát hiện. Giữ lại, mổ thịt hay bán đều có thể vi phạm pháp luật, kể cả khi bạn không hề đi săn.

“Rắn nào vào nhà cũng phải đập chết.” Nhiều loài rắn vào nhà chỉ để bắt chuột và không có độc. Tự đập rắn là lúc người hay bị cắn nhất. Giữ khoảng cách và gọi người có chuyên môn an toàn hơn cho cả hai bên.

Bàn với hàng xóm và dặn trẻ em trong xóm

Chuyện thú rừng ghé làng hiếm khi là chuyện của một nhà. Khi đàn khỉ, con cầy hay con rắn đã xuất hiện ở một nhà, khả năng cao nó cũng đi qua vài nhà bên cạnh. Hãy kể cho hàng xóm con vật bạn thấy, vào giờ nào, đi về hướng nào, để mọi người cùng cất đồ ăn, đóng kho và để ý trẻ nhỏ. Ở nhiều nơi, chỉ một buổi họp tổ dân phố bàn chuyện đậy thùng rác và không cho khỉ ăn đã giảm hẳn số lần khỉ vào nhà.

Với trẻ em, lời dặn cần ngắn và dễ nhớ: thấy con vật lạ thì đứng yên, lùi ra từ từ, không ném, không chọc, không đưa tay cho ăn, và gọi người lớn ngay. Hãy giải thích cho trẻ rằng con vật cũng đang sợ, giống như trẻ sẽ sợ nếu lạc vào nhà người lạ. Cách nói này giúp trẻ vừa an toàn vừa không lớn lên với nỗi ghét động vật hoang dã.

Nếu tình trạng lặp đi lặp lại, chẳng hạn đàn khỉ ngày nào cũng vào xóm hay thú lớn liên tục phá rẫy, bạn nên cùng các hộ khác đề nghị Ủy ban nhân dân cấp xã và kiểm lâm sở tại vào cuộc. Những trường hợp như vậy cần giải pháp chung cho cả vùng, không thể để từng nhà tự xoay xở.

Câu hỏi thường gặp

Khỉ vào nhà lấy đồ ăn thì nên làm gì?

Đừng giằng lại đồ và đừng nhìn thẳng vào mắt khỉ. Lùi ra xa, đưa trẻ nhỏ ra chỗ khác, mở cửa để khỉ có lối đi. Sau đó cất kỹ đồ ăn, đậy chặt thùng rác để khỉ không quay lại nữa.

Thấy tê tê trong nhà có được giữ lại không?

Không. Tê tê thuộc nhóm loài được bảo vệ nghiêm ngặt, giữ lại, bán hay làm thịt đều có thể bị xử lý hình sự. Hãy đóng cửa phòng, để tê tê yên và báo ngay cho Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc kiểm lâm sở tại.

Rắn bò vào nhà mà không biết có độc hay không thì xử lý ra sao?

Coi như rắn có độc. Đưa mọi người và vật nuôi ra xa, không tự bắt, không đập, theo dõi xem rắn trốn ở đâu rồi báo cho người có chuyên môn hoặc chính quyền địa phương để được hỗ trợ.

Pháp luật có cho phép xua đuổi động vật hoang dã phá hoại tài sản không?

Có. Điều 9 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT yêu cầu người dân áp dụng biện pháp ngăn chặn, xua đuổi theo hướng hạn chế gây tổn thương cho động vật, đồng thời báo ngay cho Sở Nông nghiệp và Môi trường hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã.

Làm sao để chim không bay vào nhà và đâm vào kính?

Dán các dải giấy mờ hoặc đề can thành vạch dày đặc lên mặt kính lớn, kéo rèm mỏng vào ban ngày, tránh đặt cây cảnh ngay sau cửa kính. Chim nhìn thấy vật cản sẽ đổi hướng bay.

Có nên rắc vôi, thuốc độc quanh nhà để đuổi thú rừng không?

Không nên. Thuốc độc giết cả chim, thú có ích và vật nuôi, ngấm vào nước và đất, còn có thể gây nguy hiểm cho trẻ nhỏ. Dọn sạch thức ăn và bịt khe hở là cách phòng hiệu quả và an toàn hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138