NgaVoi.comNgà Voi
Rùa và bò sát

Tắc kè kêu ban đêm: nhận biết, tập tính và sự thật về tắc kè ngâm rượu, phơi khô

Tắc kè là loài thạch sùng lớn, kêu vang ban đêm, ăn côn trùng quanh nhà. Cách phân biệt với thạch sùng, tập tính, vì sao bị buôn bán và luật bảo vệ.

A large blue-grey gecko with orange spots clinging to a weathered wooden house beam at night, seen from below at an angle, warm porch lamp glow

Tắc kè là loài thằn lằn họ thạch sùng cỡ lớn, thân xám xanh lốm đốm cam đỏ, mắt to, ngón chân có đệm bám dính, sống trong hốc cây, vách đá và cả mái nhà ở nông thôn; tiếng kêu "tắc kè" vang to, lặp lại nhiều lần, thường nghe vào chiều tối và ban đêm. Tắc kè ăn côn trùng nên có ích quanh nhà, nhưng đang bị bắt với số lượng lớn để phơi khô, ngâm rượu theo những lời đồn chữa bệnh không có cơ sở khoa học, và đã được đưa vào Phụ lục II Công ước CITES.

Nhiều người lớn lên cùng tiếng tắc kè trong đêm mà chưa từng nhìn rõ con vật. Phần dưới đây giúp bạn nhận ra tắc kè, phân biệt với thạch sùng và các loài thằn lằn khác, hiểu tập tính của nó, và biết vì sao những bình rượu ngâm tắc kè hay xâu tắc kè khô bày bán không phải chuyện vô hại.

Phân biệt tắc kè, thạch sùng và thằn lằn bóng

Ba loài bò sát nhỏ hay gặp quanh nhà ở Việt Nam thường bị gọi lẫn tên. Bảng sau tóm các điểm khác nhau dễ nhìn nhất.

Đặc điểmTắc kèThạch sùngThằn lằn bóng
Kích thướcLớn, to cỡ bàn tay người lớn hoặc hơnNhỏ, cỡ ngón tayNhỏ đến vừa
Màu daXám xanh hoặc xám nâu, lốm đốm cam, đỏHồng nhạt, xám nhạt, gần như trongNâu bóng, có sọc dọc hai bên sườn
DaSần, có nhiều nốt nổiMịn, mỏngVảy trơn, bóng như phủ dầu
Ngón chânĐệm bám rộng, bám được trần nhà, kínhĐệm bám nhỏ, bám tường, trầnKhông có đệm bám, có móng
Giờ hoạt độngChiều tối và ban đêmBan đêm, quanh bóng đènBan ngày, ngoài vườn
Tiếng kêuVang to, hai âm "tắc kè" lặp nhiều lầnTiếng "chắc chắc" nhỏ, ngắnHầu như không kêu

Thạch sùng quanh bóng đèn trong nhà là loài phổ biến, không phải tắc kè con. Tắc kè con có hoa văn rõ hơn, thường có các khoanh sáng trên đuôi, và đầu to so với thân.

Tiếng kêu tắc kè: ai kêu, kêu khi nào, kêu để làm gì

Tiếng "tắc kè" quen thuộc chủ yếu do tắc kè đực phát ra. Mở đầu thường là vài tiếng lục cục như khởi động, sau đó là chuỗi tiếng hai âm vang rõ, lặp lại nhiều lần, tiếng sau thường nhỏ dần và kéo dài hơn. Tiếng kêu vang xa, có thể nghe thấy từ cách nhiều nhà.

Tắc kè kêu nhiều nhất vào chiều tối, đầu đêm và những tháng nóng ẩm, mùa sinh sản. Tiếng kêu có hai mục đích chính: báo cho tắc kè đực khác biết khu vực này đã có chủ, và thu hút tắc kè cái. Mỗi con tắc kè đực thường giữ một vùng lãnh thổ, có thể là một thân cây cổ thụ, một vách đá hay một góc mái nhà, và trở về chỗ đó nhiều năm liền.

Khi bị đe doạ, tắc kè còn phát ra tiếng rít, há miệng thật to để lộ vòm miệng sẫm màu. Đây là lời cảnh báo nên được tôn trọng: tắc kè cắn khá mạnh và có thói quen cắn giữ không nhả.

Tắc kè sống và săn mồi thế nào

Nơi sống. Tắc kè ưa hốc cây, khe đá, vách hang, mái nhà gỗ, kho chứa đồ ở nông thôn và rìa rừng. Ban ngày chúng trốn trong khe tối, chiều xuống mới bò ra.

Thức ăn. Chủ yếu là côn trùng lớn như dế, gián, bướm đêm, châu chấu; tắc kè lớn có thể ăn cả thằn lằn nhỏ, chim non, chuột nhắt con. Một con tắc kè quanh nhà giúp giảm đáng kể côn trùng.

Đệm ngón bám dính. Mặt dưới ngón chân tắc kè có các nếp da mang vô số sợi lông cực nhỏ, giúp chúng bám được cả mặt kính, trần nhà. Cấu trúc này đã truyền cảm hứng cho nhiều nghiên cứu vật liệu bám dính.

Sinh sản. Tắc kè cái đẻ mỗi lần một hoặc hai trứng vỏ cứng, thường dán vào khe tường, hốc cây, vách đá. Trứng ấp nhờ nhiệt độ môi trường, có khi nhiều tuần mới nở.

Tự vệ. Ngoài tiếng rít và cú cắn, tắc kè có thể tự cắt đuôi khi bị tóm, rồi mọc lại một đoạn đuôi mới ngắn hơn, màu sắc khác đoạn cũ.

Tắc kè trong nhà: có hại không, có nên đuổi không

Ở nhiều vùng nông thôn, tắc kè sống chung mái nhà với người qua nhiều năm. Chúng không phá đồ đạc, không ăn thức ăn của người, chỉ săn côn trùng vào ban đêm. Điều phiền nhất là tiếng kêu to vào đêm khuya và phân tắc kè rơi ở một số góc nhà. Phân bò sát thường có một đầu màu trắng, nên lau dọn bằng găng tay và rửa tay sạch sau đó.

Nếu tắc kè làm phiền, cách nhẹ nhàng là bịt các khe hở lớn ở mái, tường để chúng không vào trong phòng ngủ, giảm đèn sáng ngoài hiên vì đèn thu hút côn trùng, cũng là thu hút tắc kè. Không cần bắt hay giết; tắc kè sẽ chuyển sang chỗ khác khi không còn chỗ trú và mồi.

Tuyệt đối không dùng tay bắt tắc kè, nhất là trẻ em. Vết cắn tuy không có nọc độc nhưng đau, có thể chảy máu và nhiễm trùng. Bị cắn mà tắc kè không nhả, đừng giật mạnh; đặt con vật xuống mặt phẳng hoặc để nó yên một lúc, thường nó sẽ tự nhả ra. Sau đó rửa vết thương bằng xà phòng và nước sạch.

Sự thật về tắc kè ngâm rượu, tắc kè khô

Ở các chợ, cửa hàng đồ khô, thậm chí bày bán qua mạng, người ta dễ thấy những xâu tắc kè phơi khô hoặc những bình rượu ngâm tắc kè. Chúng được quảng cáo là chữa hen suyễn, bổ phổi, bổ thận. Không có bằng chứng khoa học nào chứng minh tắc kè chữa được các bệnh này. Người bệnh tin theo có thể chậm điều trị đúng cách, còn rượu ngâm không đảm bảo có thể gây ngộ độc.

Để đáp ứng nhu cầu ấy, tắc kè bị bắt từ tự nhiên với số lượng rất lớn ở cả khu vực Đông Nam Á. Những vùng từng nghe tiếng tắc kè kêu khắp nơi nay vắng hẳn. Một số cơ sở nuôi tắc kè có tồn tại, nhưng người mua không có cách nào phân biệt tắc kè nuôi với tắc kè bắt ngoài tự nhiên khi chúng đã thành hàng khô.

Vì quy mô buôn bán quá lớn, tắc kè đã được đưa vào Phụ lục II Công ước CITES, tức là việc buôn bán quốc tế phải được kiểm soát để không đe doạ sự tồn tại của loài. Cách đơn giản nhất để góp phần là không mua, không nhận làm quà tắc kè khô hay rượu ngâm tắc kè.

Hiểu lầm hay gặp về tắc kè

"Tắc kè vào nhà là điềm này điềm kia." Tắc kè vào nhà đơn giản vì nhà có chỗ trú khô ráo và có côn trùng bay quanh đèn. Đó là chuyện sinh học, không phải dấu hiệu gì khác.

"Tắc kè cắn là phải chờ sấm mới nhả." Câu nói dân gian này phản ánh việc tắc kè cắn giữ rất chặt, nhưng nó sẽ nhả khi được đặt xuống và để yên. Giật mạnh chỉ làm vết thương rách rộng hơn.

"Tắc kè nuôi nhiều nên bắt tắc kè rừng cũng không sao." Người mua không phân biệt được tắc kè nuôi với tắc kè bắt ngoài tự nhiên. Chính vì vậy mà buôn bán quy mô lớn đã làm tắc kè hoang dã vắng dần ở nhiều vùng.

"Tắc kè là thạch sùng lớn lên." Tắc kè và thạch sùng là hai loài khác nhau. Thạch sùng trưởng thành vẫn nhỏ, da nhạt màu; tắc kè con mới nở đã có hoa văn và đầu to rõ rệt.

Pháp luật về tắc kè

Theo Thông tư 85/2025/TT-BNNMT, Điều 4, loài có tên trong Phụ lục II, III CITES phân bố tự nhiên tại Việt Nam đáp ứng tiêu chí xếp vào Nhóm II, nhóm hạn chế khai thác và sử dụng mẫu vật lấy từ tự nhiên vì mục đích thương mại. Tắc kè sống ngoài tự nhiên cũng là động vật rừng; Luật Lâm nghiệp, Điều 9 khoản 3, cấm săn, bắt, nuôi, nhốt, giết, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán động vật rừng trái quy định của pháp luật.

Bộ luật Hình sự, Điều 234, xử lý việc săn bắt, nuôi, nhốt, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật thuộc Phụ lục II CITES và cả bộ phận cơ thể, sản phẩm của chúng khi trị giá từ 150 triệu đồng trở lên, hoặc khi người vi phạm đã bị xử phạt hành chính mà còn vi phạm. Với tắc kè, hàng khô thường được gom với số lượng lớn, nên giá trị lô hàng có thể nhanh chóng vượt ngưỡng này.

Muốn nuôi tắc kè hợp pháp, cơ sở phải có nguồn gốc con giống hợp pháp và tuân thủ quy định về nuôi động vật hoang dã, nuôi loài thuộc Phụ lục CITES (Thông tư 85/2025/TT-BNNMT, Điều 24, 25). Bắt tắc kè trong vườn đem bán không nằm trong những trường hợp đó.

Bạn làm được gì cho tắc kè

Tắc kè không cần nhiều; chỉ cần người ta để chúng yên:

  • Không mua, không nhận làm quà tắc kè khô, rượu ngâm tắc kè, kể cả khi người bán nói là tắc kè nuôi.
  • Để tắc kè sống quanh nhà như một "người diệt côn trùng" miễn phí; nhắc trẻ không trêu, không bắt.
  • Hạn chế phun thuốc diệt côn trùng tràn lan quanh nhà; tắc kè ăn côn trùng nhiễm thuốc cũng bị ảnh hưởng.
  • Giữ lại cây cổ thụ có hốc, vách đá, mái ngói cũ khi có thể; đó là nơi tắc kè trú ẩn và đẻ trứng.
  • Thấy người thu mua tắc kè số lượng lớn trong vùng, hãy báo cho cơ quan kiểm lâm hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã.

Với trẻ nhỏ, đêm nằm nghe tiếng tắc kè và cùng đếm xem nó kêu bao nhiêu tiếng là cách tự nhiên để bắt đầu một câu chuyện về động vật hoang dã sống ngay quanh nhà mình.

Câu hỏi thường gặp

Tắc kè có độc không?

Tắc kè không có nọc độc. Tuy vậy, chúng cắn khá mạnh, hay cắn giữ không nhả, vết cắn có thể chảy máu và nhiễm trùng. Không nên bắt tắc kè bằng tay; nếu bị cắn, rửa sạch vết thương và theo dõi.

Tắc kè kêu bao nhiêu tiếng là bình thường?

Số tiếng kêu mỗi lần thay đổi theo từng con, theo mùa và tuổi. Tiếng kêu chủ yếu là cách tắc kè đực khẳng định lãnh thổ và gọi bạn tình, không mang ý nghĩa đặc biệt nào khác.

Tắc kè ngâm rượu có chữa hen suyễn không?

Không có bằng chứng khoa học cho thấy tắc kè chữa được hen suyễn hay bổ phổi. Người bệnh hen cần được khám và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ. Rượu ngâm không đảm bảo còn có thể gây ngộ độc.

Tắc kè có phải loài được bảo vệ không?

Tắc kè đã được đưa vào Phụ lục II Công ước CITES vì bị buôn bán quá mức. Ở Việt Nam, săn bắt, buôn bán tắc kè hoang dã trái quy định có thể bị xử lý theo Luật Lâm nghiệp và Điều 234 Bộ luật Hình sự.

Làm sao để tắc kè không vào phòng ngủ?

Bịt các khe hở lớn ở mái, tường, lắp lưới cửa sổ, tắt bớt đèn ngoài hiên vì đèn thu hút côn trùng. Không cần bắt hay giết tắc kè; khi không còn chỗ trú và mồi, chúng sẽ chuyển đi chỗ khác.

Tắc kè con trông khác tắc kè lớn thế nào?

Tắc kè con nhỏ hơn nhiều, đầu to so với thân, hoa văn thường rõ hơn với các khoanh sáng trên đuôi. Chúng vẫn có đệm ngón chân bám dính và màu xám xanh lốm đốm như tắc kè trưởng thành.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138