NgaVoi.comNgà Voi
Mỗi người làm được gì

Đăng ảnh, clip động vật hoang dã lên mạng: quy tắc để không vô tình hại loài quý

Ảnh gắn vị trí, clip thú cưng lạ, chú thích sai về công dụng có thể hại loài quý. Quy tắc trước khi đăng, cách viết chú thích đúng và phản ứng khi gặp bài rao bán.

A Vietnamese teenager sitting on a riverside rock at dusk with a long-lens camera on her lap, a laptop seen from behind beside her, calm blue evening tones

Trước khi đăng ảnh hay clip động vật hoang dã lên mạng, hãy tắt hoặc xoá thông tin vị trí, không nêu nơi chụp cụ thể với loài quý hiếm, không đăng cảnh người cầm nắm hay nuôi nhốt thú hoang như chuyện dễ thương, và viết chú thích đúng sự thật. Một bài đăng vô tư có thể chỉ đường cho người săn bắt, kích thích nhu cầu nuôi thú lạ hoặc lan truyền lời đồn về công dụng của sản phẩm động vật.

Mạng xã hội là nơi nhiều người lần đầu thấy một con tê tê, một đàn voọc hay một con chim quý. Đó là cơ hội lớn để lan toả tình yêu thiên nhiên, nhưng cũng có mặt trái. Phần dưới giải thích vì sao một bài đăng có thể gây hại, những việc nên kiểm tra trước khi bấm đăng, cách phản ứng với clip thú cưng lạ và bài rao bán, cách viết chú thích đúng và quy định pháp luật liên quan.

Vì sao một bài đăng có thể gây hại

Vị trí là thông tin quý với kẻ săn bắt. Ảnh chụp bằng điện thoại thường lưu toạ độ nơi chụp trong tệp ảnh. Kết hợp với chú thích kiểu “gặp ở suối sau bản”, bài đăng có thể dẫn người có ý đồ xấu tới đúng nơi con vật sống, tổ chim làm tổ hay bãi rùa lên đẻ.

Clip dễ thương làm tăng nhu cầu nuôi thú lạ. Khi một clip cu li, khỉ con hay sóc bay nuôi trong nhà được nhiều người xem, số người muốn có một con tương tự cũng tăng theo. Người bán biết điều đó và đón đầu.

Cầm nắm được bình thường hoá. Ảnh người bế thú hoang, quàng rắn, cho chim săn mồi đậu trên tay gửi đi thông điệp rằng chạm vào động vật hoang dã là bình thường. Người xem, nhất là trẻ em, sẽ muốn làm theo.

Thông tin sai lan nhanh hơn thông tin đúng. Một câu chú thích như “vảy tê tê quý lắm” hay “mật gấu chữa bách bệnh”, dù chỉ nói đùa, có thể được chia sẻ hàng nghìn lần và củng cố những lời đồn không có cơ sở khoa học.

Đám đông kéo tới gây áp lực. Một con chim lạ, một con thú hiếm xuất hiện gần khu dân cư được đăng lên mạng có thể khiến hàng chục người kéo tới xem, chụp ảnh, làm con vật hoảng sợ và bỏ đi, thậm chí bị bắt.

Kiểm tra trước khi bấm đăng

Một phút kiểm tra trước khi đăng có thể ngăn những hậu quả kéo dài. Bảng sau là danh sách bạn nên tự hỏi mỗi lần đăng ảnh hay clip động vật hoang dã.

Câu hỏiNếu câu trả lời là cóCách xử lý
Ảnh có lưu thông tin vị trí không?Người khác có thể biết chính xác nơi chụpTắt định vị trong ứng dụng máy ảnh hoặc xoá thông tin vị trí trước khi đăng
Chú thích có nêu nơi chụp cụ thể không?Lộ nơi sống của con vậtChỉ ghi vùng rộng, ví dụ “rừng miền Trung”, hoặc không ghi
Đây có phải loài quý hiếm, tổ chim, nơi sinh sản không?Rủi ro cao nếu bị lộCân nhắc đăng sau vài tuần hoặc vài tháng, khi con vật đã rời đi
Trong ảnh có người cầm, bế, cho ăn con vật không?Bình thường hoá tiếp xúc với thú hoangKhông đăng, hoặc chọn ảnh khác chụp từ xa
Con vật có đang bị nuôi nhốt không?Có thể quảng cáo cho việc nuôi nhốtKhông đăng như chuyện vui; nếu nghi vi phạm thì báo cơ quan chức năng
Chú thích có nhắc công dụng của sản phẩm động vật không?Lan truyền lời đồn saiXoá; nếu muốn nói thì nói rõ là không có cơ sở

Với ảnh đẹp chụp được ở nơi nhạy cảm, bạn vẫn có thể chia sẻ, chỉ cần bỏ mọi chi tiết giúp người khác lần ra chỗ chụp. Bức ảnh vẫn đẹp, con vật vẫn an toàn.

Gặp clip thú cưng lạ trên mạng: nên phản ứng thế nào

Clip khỉ con mặc áo, cu li ôm tay, rái cá nhốt trong bồn tắm, cú mèo đậu trên vai có thể rất cuốn hút. Phản ứng của người xem góp phần quyết định clip đó lan đi hay dừng lại.

  • Không bấm thích, không chia sẻ, không bình luận khen. Thuật toán của mạng xã hội đẩy nội dung có nhiều tương tác, kể cả bình luận chê.
  • Dùng chức năng báo cáo. Nhiều nền tảng có mục báo cáo nội dung liên quan đến động vật bị ngược đãi hoặc buôn bán động vật.
  • Không nhắn tin hỏi mua, hỏi giá, dù chỉ để thử. Lời hỏi của bạn cho người đăng biết có thị trường.
  • Nếu thấy dấu hiệu buôn bán, chụp màn hình giữ lại tên tài khoản, nội dung, thời gian, rồi gửi cho cơ quan kiểm lâm hoặc công an.
  • Chia sẻ thông tin đúng thay vì chia sẻ clip. Ví dụ: “cu li là loài ăn đêm, giơ tay là đang tự vệ chứ không phải thích được cù”.
  • Nói chuyện riêng với người quen nếu họ là người đăng hoặc chia sẻ, thay vì chỉ trích công khai.

Clip thú cưng lạ thường được làm vì lượt xem đem lại thu nhập. Khi lượt xem không đến, động lực làm thêm clip cũng giảm theo.

Viết chú thích đúng và có ích

Một bức ảnh đẹp kèm chú thích đúng có thể dạy người xem nhiều hơn một bài giảng. Hãy ghi tên loài nếu bạn chắc chắn; nếu chưa chắc, ghi “nghi là” hoặc hỏi ý kiến người có chuyên môn trước. Gọi sai tên một loài quý thành loài thường, hoặc ngược lại, đều dẫn tới hiểu lầm. Tên khoa học chỉ nên ghi khi bạn đã đối chiếu từ nguồn tin cậy.

Chú thích nên kể con vật đang làm gì và điều thú vị về tập tính của nó: con chim đang mớm mồi cho con, con voọc đang ăn lá non, con rùa đang phơi nắng. Tránh những từ thổi phồng như “cực hiếm, cả đời gặp một lần” khiến người xem tò mò muốn tự đi tìm. Tránh nhắc giá bán, giá trị của bộ phận cơ thể con vật, kể cả khi bạn nói để phê phán.

Nếu bài đăng về một vụ việc như con vật bị bẫy hay bị nuôi nhốt, hãy che biển số xe, khuôn mặt người không liên quan, và kết thúc bằng thông tin hữu ích: gặp trường hợp tương tự thì báo cho ai. Tránh đăng hình ảnh con vật bị thương nặng hay đã chết một cách chi tiết; người xem cần hiểu vấn đề, không cần bị sốc.

Chụp ảnh ngoài tự nhiên mà không làm phiền con vật

Giữ khoảng cách bằng ống kính, không bằng bước chân. Dùng ống kính tele hoặc chế độ phóng của điện thoại. Nếu con vật ngừng ăn, ngẩng lên nhìn bạn hay bắt đầu lảng đi, bạn đã ở quá gần.

Không dùng mồi nhử, không phát tiếng kêu. Rải thức ăn hay phát tiếng chim để dụ con vật lại gần làm thay đổi tập tính, khiến con vật mất cảnh giác với người và dễ bị bắt sau đó.

Không dùng đèn chớp với thú ăn đêm. Ánh đèn mạnh làm loá mắt các loài hoạt động ban đêm như cu li, cú, cầy, khiến chúng mất phương hướng.

Không bẻ cành, vạch lá quanh tổ chim. Làm vậy để có góc chụp rõ hơn sẽ để lộ tổ trước thú săn mồi và người, chim bố mẹ có thể bỏ tổ.

Biết lúc nào nên dừng. Không có bức ảnh nào đáng giá hơn sự an toàn của con vật. Khi thấy dấu hiệu con vật căng thẳng, hãy cất máy và rời đi.

Pháp luật nói gì về quảng cáo, trưng bày động vật hoang dã

Khoản 4 Điều 7 Luật Đa dạng sinh học nghiêm cấm việc “quảng cáo, tiếp thị, tiêu thụ trái phép sản phẩm có nguồn gốc từ loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ”. Khoản 6 Điều 9 Luật Lâm nghiệp nghiêm cấm việc tàng trữ, mua bán, vận chuyển, chế biến, quảng cáo, trưng bày lâm sản trái quy định của pháp luật; theo luật này, động vật rừng và sản phẩm của chúng thuộc nhóm lâm sản.

Như vậy, một bài đăng rao bán con vật hay sản phẩm từ loài được bảo vệ không chỉ là chuyện đạo đức mà có thể là hành vi vi phạm pháp luật. Người bán có thể bị xử lý theo Điều 234 hoặc Điều 244 Bộ luật Hình sự khi đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Người chia sẻ lại bài rao bán, dù vô tình, cũng góp phần quảng cáo cho hành vi đó.

Với người dùng mạng bình thường, điều cần nhớ đơn giản: không đăng, không chia sẻ nội dung quảng cáo hay giới thiệu công dụng của sản phẩm từ động vật hoang dã; không khoe vật nuôi là thú hoang; và khi thấy nội dung như vậy thì báo cáo thay vì lan truyền.

Hiểu lầm hay gặp khi chia sẻ về động vật hoang dã

“Đăng để mọi người biết mà bảo vệ.” Ý định tốt, nhưng nếu bài đăng có vị trí cụ thể của một loài quý, người đọc đầu tiên tìm tới có thể không phải người muốn bảo vệ. Muốn bảo vệ thì báo cho cơ quan chức năng trước, chia sẻ sau và bỏ chi tiết vị trí.

“Chia sẻ để lên án thì không sao.” Bài rao bán hay clip ngược đãi được chia sẻ lại, dù kèm lời chê trách, vẫn đến tay thêm nhiều người, trong đó có người muốn mua. Báo cáo và gửi cho cơ quan chức năng hiệu quả hơn.

“Con vật trong clip được nuôi tử tế, trông khoẻ mạnh.” Người xem không thấy những gì diễn ra ngoài khung hình: con vật bị bắt từ đâu, sống trong không gian thế nào, có bao nhiêu con khác không sống sót trên đường vận chuyển.

“Tài khoản nhỏ, ít người xem, không ảnh hưởng.” Một bài đăng có thể được người khác chụp lại và lan đi ở nơi bạn không kiểm soát được. Quy tắc áp dụng cho mọi bài, không phụ thuộc số người theo dõi.

“Ảnh chụp ở vườn thú thì đăng thoải mái.” Đúng là rủi ro vị trí thấp hơn, nhưng vẫn nên tránh ảnh người cầm nắm, cho ăn, chụp cận với con vật, và nên giải thích con vật đang được nuôi trong điều kiện nào.

Câu hỏi thường gặp

Đăng ảnh động vật hoang dã có cần tắt định vị không?

Nên tắt, nhất là với loài quý hiếm, tổ chim và nơi sinh sản. Ảnh chụp bằng điện thoại thường lưu toạ độ trong tệp; người có ý đồ xấu có thể dùng thông tin đó để tìm tới nơi con vật sống.

Chia sẻ clip khỉ con, cu li nuôi trong nhà có sao không?

Có. Mỗi lượt chia sẻ làm clip lan rộng và khiến nhiều người muốn nuôi thú lạ, kéo theo việc bắt con non từ rừng. Thay vì chia sẻ, bạn nên báo cáo clip và chia sẻ thông tin đúng về loài đó.

Thấy bài rao bán động vật hoang dã trên mạng thì làm gì?

Không nhắn hỏi giá, không bình luận. Chụp màn hình bài đăng, tên tài khoản, thời gian, báo cáo với nền tảng và gửi thông tin cho cơ quan kiểm lâm hoặc công an.

Đăng bài giới thiệu công dụng của mật gấu, vảy tê tê có vi phạm không?

Khoản 4 Điều 7 Luật Đa dạng sinh học nghiêm cấm quảng cáo, tiếp thị trái phép sản phẩm từ loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ. Những công dụng được quảng cáo cũng không có cơ sở khoa học.

Chụp ảnh chim làm tổ thế nào cho đúng?

Đứng xa, dùng ống kính tele, không bẻ cành hay vạch lá quanh tổ, không ở lâu. Nếu chim bố mẹ bồn chồn, không dám về tổ, hãy rời đi ngay. Nên đăng ảnh sau khi chim non đã rời tổ.

Có nên đăng ảnh động vật bị thương để kêu gọi giúp đỡ không?

Ưu tiên báo ngay cho Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc kiểm lâm thay vì đăng lên mạng. Nếu đăng, không ghi vị trí cụ thể, không đăng hình ảnh vết thương chi tiết và ghi rõ đã báo cơ quan chức năng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138