NgaVoi.comNgà Voi
Mỗi người làm được gì

Du lịch tôn trọng động vật hoang dã: vì sao không cưỡi voi, không ôm thú chụp ảnh

Cưỡi voi, ôm khỉ, quàng trăn lên cổ để chụp ảnh: điều gì diễn ra phía sau, cách nhận ra điểm du lịch đối xử tốt với động vật và những trải nghiệm đáng chọn hơn.

A Vietnamese couple watching from a raised wooden platform as an elephant bathes in a muddy river far below, seen from behind at a distance, misty early morning light

Du lịch tôn trọng động vật hoang dã nghĩa là bạn chỉ quan sát chúng từ xa trong điều kiện sống gần với tự nhiên, không cưỡi, không ôm bế, không cho ăn và không trả tiền để chụp ảnh với con vật bị nuôi nhốt. Những dịch vụ cho chạm vào thú hoang đều cần con vật bị thuần dưỡng, khống chế hoặc giữ trong điều kiện trái với tập tính tự nhiên của nó.

Nhiều du khách tham gia cưỡi voi hay chụp ảnh ôm khỉ vì nghĩ rằng con vật đã quen, không đau đớn gì, và tiền vé giúp nuôi con vật. Phần dưới giải thích điều gì diễn ra phía sau những dịch vụ đó, cách nhận ra một điểm du lịch đối xử tốt với động vật, những trải nghiệm thay thế đáng giá, và việc bạn làm được trước, trong, sau chuyến đi.

Điều gì diễn ra phía sau dịch vụ cưỡi voi

Voi là loài hoang dã chứ không phải vật nuôi được thuần hoá qua hàng nghìn năm như trâu bò. Để một con voi chịu cho người ngồi lên lưng, đi theo lộ trình và đứng yên khi khách chụp ảnh, nó phải trải qua một quá trình thuần dưỡng kéo dài, thường bắt đầu từ khi còn nhỏ và đi kèm việc bị tách khỏi đàn. Voi là loài sống theo đàn mẫu hệ, gắn bó chặt chẽ với mẹ và các con cái khác trong đàn; bị tách ra là một tổn thương lâu dài.

Lưng voi trông to khoẻ nhưng cột sống của voi không được cấu tạo để chịu sức nặng đè lên từ phía trên trong thời gian dài. Bành ghế, người ngồi và quản tượng cộng lại là một tải trọng đáng kể, lặp lại nhiều lượt mỗi ngày. Voi phục vụ du lịch thường đi trên nền đường cứng, đứng chờ dưới nắng, bị xích chân trong thời gian không làm việc, và không có đủ thời gian kiếm ăn, tắm, giao tiếp như voi ngoài tự nhiên.

Ở Việt Nam, một số nơi đã chuyển từ cưỡi voi sang mô hình du lịch quan sát voi: du khách đi bộ theo, xem voi ăn, tắm, sinh hoạt tự do từ khoảng cách an toàn. Đó là hướng đi đáng ủng hộ, và lựa chọn của du khách chính là thứ quyết định mô hình nào tồn tại.

Chụp ảnh với thú nuôi nhốt: những dịch vụ nên tránh

Ở nhiều khu du lịch trong và ngoài nước, chụp ảnh với động vật là dịch vụ ăn khách. Đây là những kiểu hay gặp và lý do nên tránh.

  • Ôm khỉ, voọc, cu li để chụp ảnh. Linh trưởng non thường bị bắt khỏi mẹ từ rừng. Cu li là loài ăn đêm, bị đưa ra ánh sáng ban ngày và đèn chớp là một cực hình; nhiều con bị cắt răng để không cắn khách.
  • Quàng trăn, rắn lên cổ. Bò sát bị cầm nắm liên tục, thay đổi nhiệt độ thất thường, dễ căng thẳng và nhiễm bệnh; người cũng có nguy cơ bị cắn.
  • Đặt chim săn mồi, cú lên tay. Chim bị buộc dây chân, có khi bị cắt lông cánh để không bay được.
  • Chụp với gấu, hổ, báo con. Thú non được tách mẹ sớm để quen người; khi lớn lên, chúng không còn dùng được vào dịch vụ và số phận thường không rõ ràng.
  • Xem biểu diễn động vật làm trò. Những hành động như đứng bằng hai chân, đạp xe, nhảy qua vòng không phải là tập tính tự nhiên; để có chúng, con vật phải qua huấn luyện khắt khe.
  • Cho thú ăn trong chuồng hẹp để giải trí. Thức ăn của khách thường không phù hợp, con vật bị nuôi trong không gian quá nhỏ so với nhu cầu vận động.

Một tấm ảnh như vậy, khi đăng lên mạng, còn khiến nhiều người khác muốn có tấm ảnh tương tự. Mỗi lượt thích là thêm một khách hàng tiềm năng cho dịch vụ đó.

Kiểm tra nhanh một điểm du lịch có động vật

Không phải nơi nào có động vật cũng xấu. Cơ sở cứu hộ, cơ sở bảo tồn hợp pháp có thể mở cửa đón khách với mục đích giáo dục. Bảng dưới giúp bạn phân biệt nhanh.

Dấu hiệuĐiểm đáng tin cậyĐiểm nên tránh
Tiếp xúc với con vậtKhông cho khách chạm, bế, cho ănBán vé ôm, cưỡi, chụp ảnh cận kề
Không gian sốngChuồng, khu nuôi rộng, có chỗ trú, cây, nước, nơi ẩn khỏi tầm nhìn của kháchLồng chật, nền xi măng trống, không có chỗ trốn
Hành vi con vậtĂn, nghỉ, đi lại tự nhiênĐi qua đi lại lặp lại, lắc đầu liên tục, tự cắn mình
Biểu diễnKhông có, hoặc chỉ là giờ cho ăn có giải thíchCon vật làm động tác theo hiệu lệnh để khách vỗ tay
Thông tinGiải thích rõ nguồn gốc con vật, việc cứu hộ, thả lại tự nhiênTránh né câu hỏi về nguồn gốc con vật
Con nonÍt khi trưng bày con non cho kháchLuôn có thú non để khách bế, chụp ảnh

Hành vi lặp đi lặp lại như đi tới đi lui một đoạn, lắc lư người hay gặm song chuồng là dấu hiệu con vật bị căng thẳng kéo dài. Đây là chi tiết dễ quan sát nhất và đáng tin hơn mọi lời giới thiệu.

Trải nghiệm thay thế đáng chọn hơn

Đi bộ quan sát voi từ xa. Ở các nơi đã bỏ dịch vụ cưỡi voi, bạn có thể theo voi đi ăn, xem voi tắm sông, nghe quản tượng kể về tính cách từng con. Trải nghiệm này chậm hơn nhưng để lại nhiều hơn.

Đi rừng cùng hướng dẫn viên địa phương. Đọc dấu chân thú, nghe tiếng vượn hót buổi sớm, nhận biết các loài chim. Nhìn thấy một con vật thật ngoài tự nhiên, dù chỉ thoáng qua, đáng giá hơn mọi tấm ảnh ôm thú.

Thăm cơ sở cứu hộ có chương trình giáo dục. Những nơi đàng hoàng thường có lối đi tham quan cách xa khu nuôi, có người giải thích con vật được cứu từ đâu và vì sao chưa thể thả về rừng.

Ngắm chim, ngắm bướm ở vùng đất ngập nước và ven rừng. Chỉ cần ống nhòm và sự kiên nhẫn. Đây là hoạt động phù hợp cả với gia đình có trẻ nhỏ.

Chụp ảnh thiên nhiên đúng cách. Dùng ống kính tele, giữ khoảng cách, không dùng mồi nhử, không đèn chớp vào thú đêm. Bức ảnh đẹp nhất là bức con vật không biết mình đang bị chụp.

Việc bạn làm được trước, trong và sau chuyến đi

Du khách có ảnh hưởng lớn hơn mình nghĩ, vì các công ty du lịch thiết kế sản phẩm theo những gì khách hỏi và khách chấm điểm.

  1. Trước chuyến đi: khi đặt tour, hỏi rõ chương trình có cưỡi voi, chụp ảnh với thú, xem biểu diễn động vật không; nói rõ bạn không muốn những hoạt động đó.
  2. Đọc kỹ phần đánh giá của khách trước, chú ý những mô tả về điều kiện sống của con vật.
  3. Trong chuyến đi: nếu lịch trình có mục bạn không đồng ý, xin đổi sang hoạt động khác và nói lý do một cách lịch sự với hướng dẫn viên.
  4. Không cho thú ăn, không gõ vào chuồng, không dùng đèn chớp, không gọi con vật để nó nhìn vào máy ảnh.
  5. Nếu thấy con vật bị đối xử tệ hoặc nghi là loài quý hiếm bị nuôi nhốt trái phép, ghi nhận thông tin rồi báo cho cơ quan kiểm lâm hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã.
  6. Sau chuyến đi: viết đánh giá trung thực, khen những nơi đối xử tốt với động vật và nêu cụ thể điều bạn thấy chưa ổn.
  7. Khi đăng ảnh, chọn ảnh động vật trong môi trường tự nhiên, kèm một dòng giải thích vì sao bạn không cưỡi voi hay chụp ảnh ôm thú.

Mỗi câu hỏi của khách khi đặt tour là một tín hiệu cho công ty du lịch. Khi đủ nhiều khách hỏi, sản phẩm sẽ thay đổi.

Pháp luật nói gì về nuôi nhốt động vật hoang dã phục vụ du lịch

Khoản 3 Điều 9 Luật Lâm nghiệp nghiêm cấm việc săn, bắt, nuôi, nhốt, giết, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán động vật rừng trái quy định của pháp luật. Một điểm du lịch nuôi khỉ, cu li, gấu, chim săn mồi để khách chụp ảnh mà không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp có thể vi phạm quy định này. Thông tư 85/2025/TT-BNNMT, tại Điều 24, yêu cầu ngay cả việc nuôi động vật rừng thông thường cũng phải có nguồn gốc hợp pháp, bảo đảm an toàn cho con người, tuân thủ quy định về thú y và môi trường, có sổ theo dõi.

Với loài nguy cấp, quý, hiếm, hành vi nuôi, nhốt trái phép có thể bị xử lý hình sự theo Điều 234 hoặc Điều 244 Bộ luật Hình sự, tuỳ nhóm loài. Ngược lại, động vật được cứu hộ có thể được chuyển giao cho cơ sở nuôi, cơ sở bảo tồn được cấp phép “để tiếp tục chăm sóc, nuôi dưỡng, nghiên cứu hoặc phục vụ giáo dục môi trường”, theo điểm b khoản 4 Điều 15 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT.

Như vậy, ranh giới không nằm ở chỗ có động vật hay không, mà ở nguồn gốc con vật và mục đích giữ nó. Một cơ sở hợp pháp có thể cho khách tham quan để học hỏi; một quầy chụp ảnh với thú hoang không rõ nguồn gốc thì không có chỗ đứng.

Hiểu lầm hay gặp của du khách

“Tiền vé giúp nuôi con vật.” Một phần tiền có thể dùng để nuôi con vật, nhưng phần lớn giữ cho mô hình kinh doanh tồn tại, kéo theo nhu cầu có thêm con vật mới. Tiền của bạn có tác dụng tốt hơn khi trả cho những nơi không cho khách chạm vào thú.

“Con vật trông rất ngoan, chắc nó vui.” Sự ngoan ngoãn trước người lạ, ánh đèn và tiếng ồn thường là kết quả của huấn luyện hoặc trạng thái kiệt sức, không phải niềm vui. Động vật hoang dã khoẻ mạnh luôn giữ khoảng cách với người.

“Chỉ một lần, không ảnh hưởng gì.” Mỗi lượt khách là một lý do để dịch vụ tiếp tục, và mỗi tấm ảnh đăng lên mạng là một lời mời người khác thử. Lựa chọn của từng du khách cộng lại thành thị trường.

“Nơi này gọi là trung tâm bảo tồn, chắc là đàng hoàng.” Tên gọi không nói lên gì. Hãy nhìn vào việc nơi đó có cho khách ôm bế, cho ăn, xem biểu diễn hay không. Một cơ sở bảo tồn đúng nghĩa đặt sự yên tĩnh của con vật lên trước trải nghiệm của khách.

“Ở nước ngoài thì luật Việt Nam không áp dụng nên không sao.” Hầu hết các nước đều có quy định bảo vệ động vật hoang dã, và việc mang sản phẩm hay con vật qua biên giới chịu sự kiểm soát theo Công ước CITES. Thói quen tôn trọng động vật không nên thay đổi theo đường biên.

Câu hỏi thường gặp

Cưỡi voi có làm voi đau không?

Cột sống voi không được cấu tạo để chịu sức nặng đè lên từ phía trên trong thời gian dài. Bành ghế, khách và quản tượng lặp lại nhiều lượt mỗi ngày, cộng với quá trình thuần dưỡng và bị xích, gây tổn hại lâu dài cho sức khoẻ và tập tính của voi.

Voi nhà đã quen người thì cưỡi có sao không?

Voi nhà vẫn là loài hoang dã đã qua thuần dưỡng, không phải vật nuôi được thuần hoá. Việc phục vụ cưỡi liên tục vẫn gây áp lực lên cơ thể và hạn chế thời gian kiếm ăn, tắm, giao tiếp của voi. Quan sát voi từ xa là lựa chọn tốt hơn.

Chụp ảnh ôm khỉ, ôm cu li ở khu du lịch có vấn đề gì?

Linh trưởng non thường bị bắt khỏi mẹ từ rừng để phục vụ chụp ảnh. Cu li là loài ăn đêm, bị đưa ra ánh sáng và đèn chớp liên tục. Nuôi nhốt các loài này không rõ nguồn gốc còn có thể vi phạm pháp luật.

Làm sao biết một trung tâm cứu hộ có đàng hoàng hay không?

Nơi đàng hoàng không cho khách chạm, bế, cho ăn con vật, không có biểu diễn, giải thích rõ nguồn gốc từng con và kế hoạch thả về tự nhiên. Nơi luôn có thú non để khách bế chụp ảnh là dấu hiệu đáng ngờ.

Thấy điểm du lịch nuôi nhốt thú quý hiếm thì nên làm gì?

Không chất vấn chủ cơ sở. Ghi lại tên nơi, thời gian, mô tả con vật, chụp ảnh nếu được phép rồi báo cho cơ quan kiểm lâm hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đó để họ kiểm tra nguồn gốc.

Có nên xem biểu diễn động vật cùng trẻ em không?

Không nên. Biểu diễn dạy trẻ rằng động vật hoang dã sinh ra để làm trò cho người xem. Đi bộ ngắm chim, xem phim tài liệu hay thăm cơ sở cứu hộ có chương trình giáo dục giúp trẻ yêu động vật đúng cách hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138