NgaVoi.comNgà Voi
Mỗi người làm được gì

Dạy trẻ yêu động vật hoang dã: hoạt động theo từng độ tuổi cho cha mẹ và thầy cô

Gợi ý hoạt động cho trẻ từ mẫu giáo đến trung học: quan sát thiên nhiên gần nhà, nhật ký loài vật, trả lời câu hỏi khó, đọc clip thú cưng lạ trên mạng cho đúng.

A Vietnamese father and young daughter kneeling in a city park looking closely at a sparrow on the grass, seen from behind at child height, gentle golden late afternoon light

Cách hiệu quả nhất để trẻ yêu động vật hoang dã là cho trẻ quan sát con vật thật ngoài tự nhiên, gợi sự tò mò trước rồi mới nói đến chuyện bảo vệ, chọn hoạt động hợp với độ tuổi và người lớn làm gương ở những lựa chọn hằng ngày. Trẻ yêu thứ mình hiểu, và chỉ muốn bảo vệ thứ mình yêu.

Giáo dục bảo tồn cho trẻ không cần phòng học riêng hay dụng cụ đắt tiền. Một góc công viên, một khoảng vườn, một chuyến về quê là đủ. Phần dưới gợi ý nguyên tắc chung, hoạt động theo từng độ tuổi, cách tổ chức một buổi quan sát gần nhà, cách trả lời những câu hỏi khó của trẻ và cách cùng trẻ nhìn lại những clip “thú cưng lạ” trên mạng. Mọi hoạt động đều không chấm điểm, không xếp hạng trẻ.

Nguyên tắc chung trước khi bắt đầu

Tò mò trước, trách nhiệm sau. Với trẻ nhỏ, bắt đầu bằng câu hỏi “con thấy con chim này đang làm gì?” chứ không phải “phải bảo vệ loài chim”. Khi trẻ đã thích, trẻ tự hỏi vì sao con vật ít đi, và lúc đó mới là lúc nói về đe doạ.

Không hù doạ. Những hình ảnh đau lòng về săn bắt, buôn bán không phù hợp với trẻ nhỏ và dễ khiến trẻ lo âu hoặc né tránh chủ đề. Với trẻ lớn, bạn nên nói về vấn đề một cách thẳng thắn nhưng luôn kèm việc trẻ làm được.

Không chấm điểm, không xếp hạng. Mỗi trẻ quan sát theo cách riêng. Một trẻ nhớ tiếng chim, một trẻ nhớ màu lông; cả hai đều đúng. So sánh trẻ này với trẻ khác làm mất niềm vui khám phá, thứ quan trọng nhất trong giai đoạn này.

Quan sát chứ không cầm nắm. Dạy trẻ ngay từ đầu rằng động vật hoang dã thích được để yên. Ngắm từ xa, không bắt, không mang về nhà. Điều này vừa bảo vệ con vật vừa giữ trẻ an toàn.

Người lớn làm gương. Trẻ học từ những gì cha mẹ, thầy cô làm: không mua đồ làm từ động vật hoang dã, không gọi món thú rừng, không cho thú ăn ở khu du lịch. Lời nói mà trái với việc làm thì trẻ sẽ tin việc làm.

Hoạt động gợi ý theo từng độ tuổi

Bảng dưới gợi ý hoạt động phù hợp với khả năng của trẻ ở từng giai đoạn. Cha mẹ và thầy cô có thể chọn, điều chỉnh theo điều kiện nơi mình sống.

Độ tuổiTrẻ hiểu được gìHoạt động phù hợp
3 đến 5 tuổiHình dáng, màu sắc, tiếng kêu, con vật ăn gì, ngủ ở đâuNghe tiếng chim buổi sáng và bắt chước; nặn đất sét hình con voi, con rùa; đọc sách tranh về động vật
6 đến 8 tuổiMỗi con vật cần một nơi ở riêng; con vật cũng có gia đìnhVẽ “nhà” của các loài: tổ chim, hang tê tê, hốc cây; ghi tên các loài chim thấy quanh nhà bằng hình vẽ
9 đến 11 tuổiChuỗi thức ăn, rừng là nhà chung của nhiều loài, vì sao một loài biến mấtNhật ký quan sát hằng tuần; làm sơ đồ “ai ăn ai” trong vườn; tìm hiểu một loài đặc hữu Việt Nam và kể lại cho gia đình
12 đến 15 tuổiBuôn bán động vật hoang dã, pháp luật, lựa chọn của người tiêu dùngThảo luận về một tin tức có thật; thiết kế bài thuyết trình cho lớp; tham gia dọn rác ở khu vực gần nhà cùng người lớn

Độ tuổi chỉ là gợi ý. Có trẻ tám tuổi đã muốn biết vì sao người ta bắt tê tê; có trẻ mười hai tuổi chỉ thích vẽ. Hãy đi theo sự quan tâm của trẻ thay vì ép theo bảng.

Một buổi quan sát thiên nhiên gần nhà

Không cần vào rừng mới gặp động vật hoang dã. Chim sẻ, chào mào, sóc, thằn lằn, ếch, bướm, chuồn chuồn đều là động vật hoang dã sống quanh ta. Một buổi quan sát chừng một giờ có thể làm theo các bước sau.

  1. Chọn giờ con vật hoạt động nhiều: sáng sớm hoặc chiều muộn. Chuẩn bị nước uống, mũ, sổ và bút chì màu; nếu có ống nhòm thì càng tốt.
  2. Trước khi ra khỏi nhà, thống nhất ba quy tắc: đi nhẹ, nói nhỏ, không bắt và không ném.
  3. Đến nơi, cùng trẻ ngồi yên năm phút, nhắm mắt và đếm xem nghe được mấy loại tiếng khác nhau.
  4. Mở mắt, tìm con vật phát ra tiếng đó. Nhắc trẻ nhìn kỹ một con thôi: màu gì, to cỡ nào so với bàn tay, đang làm gì.
  5. Cho trẻ vẽ hoặc ghi lại một điều thú vị nhất. Không sửa hình vẽ của trẻ.
  6. Tìm dấu vết: vết chân trên đất ẩm, lông chim rơi, lá bị gặm, tổ trên cây. Chỉ nhìn, không lấy tổ.
  7. Trên đường về, hỏi trẻ: nếu chỗ này bị chặt hết cây, những con vật vừa thấy sẽ đi đâu?

Lặp lại vài lần ở cùng một chỗ vào các mùa khác nhau, trẻ sẽ tự nhận ra có loài chỉ xuất hiện vào mùa nhất định. Đó là bài học về di cư và mùa sinh sản mà không sách nào dạy sinh động bằng.

Trả lời những câu hỏi khó của trẻ

Khi trẻ bắt đầu quan tâm, câu hỏi khó sẽ đến. Không cần câu trả lời hoàn hảo, chỉ cần trung thực và phù hợp độ tuổi.

  • “Sao người ta lại bắt con tê tê?” Có người tin vảy tê tê chữa được bệnh, nhưng điều đó không đúng. Có người muốn kiếm tiền. Vì vậy luật cấm bắt, và mình không mua những thứ làm từ tê tê.
  • “Con có được nuôi con khỉ không?” Khỉ cần sống với bầy của nó trong rừng. Nuôi trong nhà khỉ sẽ buồn và không khoẻ, lại còn có thể cắn người. Mình có thể đi xem khỉ ở nơi chúng sống tự do.
  • “Con voi có bị tuyệt chủng không?” Voi đang rất cần được bảo vệ, nhưng nhiều người đang cố gắng giữ rừng cho voi. Khi mình không mua đồ làm từ ngà, mình cũng đang giúp.
  • “Sao con chim kia chết?” Có khi vì già, vì bệnh, vì đâm vào kính hay bị mèo bắt. Mình có thể giúp bằng cách dán giấy lên kính và giữ mèo trong nhà vào buổi sáng sớm.
  • “Ăn thịt gà được, sao ăn thịt rừng lại không?” Gà được người nuôi từ rất lâu, có nhiều. Thú rừng sống tự do, nhiều loài còn rất ít; nếu ai cũng ăn thì chúng sẽ không còn nữa.

Nếu không biết câu trả lời, hãy nói “mình cùng tìm hiểu nhé”. Cùng tra sách, xem phim tài liệu với trẻ là cách dạy rằng hiểu biết cần được tìm kiếm, không phải đoán.

Cùng trẻ nhìn lại clip thú cưng lạ trên mạng

Clip “dễ thương” thường giấu một câu chuyện buồn. Cu li giơ tay khi bị cù, khỉ con mặc quần áo, sóc bay trong lồng: trẻ thấy đáng yêu và muốn có một con. Bạn ngồi xem lại cùng trẻ và hỏi: con vật này sống ở đâu ngoài tự nhiên, mẹ của nó đâu, nó có thích bị cầm như vậy không.

Dạy trẻ đọc dấu hiệu sợ hãi. Cu li giơ tay là đang tự vệ, không phải xin được cù. Con vật đứng im, mắt mở to, run, cố trốn vào góc là đang sợ. Biết đọc những dấu hiệu này, trẻ sẽ tự thấy clip không còn dễ thương.

Không thích, không chia sẻ. Giải thích cho trẻ lớn rằng mỗi lượt xem, lượt thích khiến người đăng làm thêm clip, và người xem muốn mua con vật tương tự. Trẻ có thể góp phần bằng cách lướt qua và báo cáo nội dung.

Thay bằng nội dung tốt. Phim tài liệu về động vật hoang dã, kênh của các vườn quốc gia, ảnh thiên nhiên chụp từ xa giúp trẻ thấy con vật đẹp nhất khi sống tự do.

Ở trường học: góc thiên nhiên và dự án lớp

Thầy cô có thể dành một góc nhỏ trong lớp làm góc thiên nhiên: tranh vẽ của học sinh về các loài quanh trường, lông chim nhặt được (chỉ của loài phổ biến, không bao giờ lấy tổ hay trứng), sổ ghi chép chung về những con vật cả lớp thấy trong tuần. Góc này không cần đẹp, chỉ cần sống động và do chính học sinh làm.

Với học sinh lớn hơn, dự án lớp có thể là tìm hiểu một loài động vật được bảo vệ ở Việt Nam, như voi, tê tê, sao la hay một loài voọc, rồi trình bày cho các lớp dưới. Khi trẻ phải giải thích cho em nhỏ hơn, trẻ hiểu sâu hơn nhiều so với khi chỉ nghe giảng. Nên để mỗi nhóm chọn cách trình bày riêng: vẽ tranh, kể chuyện, đóng kịch ngắn, làm mô hình.

Một điều cần nhớ: các hoạt động này không biến thành cuộc thi có giải nhất nhì. Mục tiêu là mọi trẻ đều thấy mình có thể làm điều gì đó cho động vật hoang dã, không phải để một vài trẻ được khen và phần còn lại cảm thấy thua kém.

Khi cả nhà gặp động vật hoang dã ngoài trời

Những lần bất ngờ gặp con vật hoang dã, như con rắn bên đường mòn, đàn khỉ ở khu du lịch, con tê tê hiếm hoi ở bìa rừng, là bài học thực tế đáng giá nhất. Trẻ sẽ bắt chước phản ứng của người lớn, nên hãy tập trước cho cả nhà theo các bước sau.

  1. Người lớn dừng lại trước và giữ giọng bình tĩnh; trẻ đọc nỗi sợ trên mặt người lớn nhanh hơn mọi lời giải thích.
  2. Nắm tay trẻ nhỏ, lùi chậm ra xa vài bước để con vật có đường đi.
  3. Nói nhỏ với trẻ con vật tên gì nếu bạn biết, và nó có thể đang làm gì: kiếm ăn, đi tìm nước, về tổ.
  4. Không cho trẻ ném, chọc, gọi to hay chạy theo; không đưa đồ ăn cho con vật.
  5. Nếu con vật bị thương hoặc ở nơi nguy hiểm, người lớn báo cho Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc kiểm lâm, đồng thời giải thích cho trẻ vì sao mình không tự bắt.
  6. Trên đường về, hỏi trẻ thấy gì, cảm thấy thế nào, và lần sau gặp lại thì nên làm gì.

Lặp lại vài lần, các bước này trở thành phản xạ của trẻ. Một đứa trẻ biết đứng yên và lùi ra khi gặp con vật lạ vừa an toàn hơn, vừa không bao giờ coi động vật hoang dã là thứ để bắt về.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ mấy tuổi thì nên bắt đầu học về động vật hoang dã?

Có thể bắt đầu từ ba tuổi bằng những hoạt động đơn giản như nghe tiếng chim, xem sách tranh, nặn hình con vật. Với trẻ nhỏ, mục tiêu là gợi sự tò mò và yêu thích; chuyện đe doạ và pháp luật để dành cho trẻ lớn hơn.

Có nên cho trẻ xem hình ảnh động vật bị săn bắt không?

Không nên với trẻ nhỏ vì dễ gây sợ hãi, lo âu. Với trẻ từ mười hai tuổi, bạn nên nói thẳng về vấn đề bằng lời và hình ảnh không bạo lực, luôn kèm những việc cụ thể trẻ làm được.

Con muốn nuôi khỉ, sóc bay sau khi xem clip trên mạng thì nói sao?

Bạn ngồi xem lại clip cùng trẻ, chỉ ra dấu hiệu con vật đang sợ, giải thích rằng con vật cần mẹ và bầy của nó trong rừng. Gợi ý đi quan sát động vật ngoài tự nhiên thay cho việc nuôi.

Làm sao để dạy trẻ yêu động vật khi sống ở thành phố?

Thành phố vẫn có nhiều động vật hoang dã như chim sẻ, chào mào, sóc, thằn lằn, ếch, bướm. Công viên, vườn nhà, ban công trồng cây đều là nơi quan sát tốt. Sách, phim tài liệu bổ sung thêm những loài trẻ không gặp được.

Có nên tổ chức thi vẽ, thi hiểu biết về động vật hoang dã để có giải không?

Nên hạn chế việc chấm giải, xếp hạng. Hoạt động hiệu quả nhất là để mọi trẻ đều được góp phần và được ghi nhận như nhau, như triển lãm chung của cả lớp hay buổi kể chuyện cho các em nhỏ hơn.

Cha mẹ không rành về động vật thì dạy con thế nào?

Không cần biết nhiều mới dạy được. Cứ cùng con quan sát, cùng tra sách khi gặp loài lạ và trung thực nói mình chưa biết. Thái độ cùng học hỏi quan trọng hơn kiến thức có sẵn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138