NgaVoi.comNgà Voi
Mỗi người làm được gì

Quà lưu niệm từ động vật hoang dã: nhận diện khi đi du lịch và vì sao không nên mua

Vòng ngà, đồ đồi mồi, nanh vuốt, lông đuôi voi, da rắn: cách nhận diện quà lưu niệm từ động vật hoang dã, lời chào hàng cần cảnh giác và quy định khi mang qua biên giới.

A Vietnamese woman browsing woven bamboo baskets and carved wooden souvenirs at a small market stall, seen from behind, soft daylight filtering through a canvas awning

Quà lưu niệm làm từ động vật hoang dã như vòng và tượng ngà voi, lược và trâm đồi mồi, nhẫn lông đuôi voi, mặt dây nanh vuốt thú, túi da rắn không rõ nguồn gốc là những thứ bạn không nên mua, dù người bán nói là đồ giả, đồ cũ hay “có giấy”. Mỗi món hàng như vậy giữ cho thị trường tồn tại, và việc mang chúng qua biên giới có thể bị xử lý theo quy định về buôn bán quốc tế các loài nguy cấp.

Các món này thường được bày lẫn trong cửa hàng mỹ nghệ, quầy hàng ở khu du lịch, chợ phiên vùng cao hay bán qua mạng với lời giới thiệu “quà độc lạ”. Phần dưới giúp bạn nhận ra những món hay gặp, những câu chào hàng cần cảnh giác, hiểu quy định khi mang đồ ra nước ngoài hay mang về Việt Nam, và có sẵn lựa chọn quà thay thế.

Những món hàng hay gặp và chúng đến từ đâu

Phần lớn người mua không biết món quà của mình được làm từ loài nào. Bảng dưới liệt kê những dạng hàng thường thấy ở khu du lịch trong nước và nước ngoài.

Món hàngThường làm từVì sao đáng lo
Vòng tay, tượng nhỏ, đũa, con dấu màu trắng ngàNgà voi, đôi khi là răng thú khácMỗi món ngà là một phần ngà của một con voi; voi châu Á và châu Phi đều đang bị đe doạ
Lược, trâm cài, gọng kính, vòng màu nâu vàng có vân loangMai đồi mồi, một loài rùa biểnRùa biển bị săn bắt để lấy mai, trứng; nhiều loài rùa biển ở mức nguy cấp
Nhẫn, vòng tay đen bóng dạng sợi cứngLông đuôi voiLông đuôi chỉ lấy được khi bắt hoặc giết voi; quảng cáo “may mắn” không có cơ sở
Mặt dây chuyền nanh, móng vuốtNanh, móng của thú ăn thịt như hổ, báo, gấuCác loài này thuộc nhóm được bảo vệ nghiêm ngặt
Ví, thắt lưng, túi bằng da có vảyDa trăn, rắn, kỳ đà, cá sấuCó loại từ trại nuôi hợp pháp, nhưng hàng chợ thường không rõ nguồn
Tiêu bản thú nhồi, chim nhồi, sừng treo tườngThú và chim hoang dãThường có nguồn gốc săn bắt trái phép
Bình rượu, lọ cao, gói vảy bán kèm lời quảng cáo sức khoẻĐộng vật hoang dã như rắn, tắc kè, tê tê, gấuQuảng cáo chữa bệnh không có cơ sở khoa học; mua bán có thể phạm luật

Nếu bạn không chắc một món hàng làm từ gì, hãy coi như đó là động vật hoang dã và không mua. Cái giá của một lần “mua nhầm” không chỉ là tiền, mà còn có thể là rắc rối pháp lý khi qua cửa khẩu.

Những câu chào hàng cần cảnh giác

Người bán biết nhiều khách đã nghe về lệnh cấm, nên lời chào hàng thường được chuẩn bị sẵn để trấn an. Đây là những câu hay gặp nhất và sự thật đằng sau.

  • “Đồ giả thôi, nhựa đấy, mua làm kỷ niệm.” Nếu là đồ giả, người bán không cần nói nhỏ hay giấu dưới quầy. Còn nếu là đồ giả thật, việc bạn mua vẫn giữ cho kiểu hàng đó tiếp tục được ưa chuộng.
  • “Đồ cổ, có từ trước khi cấm.” Khách du lịch gần như không thể kiểm chứng tuổi của một món ngà hay đồi mồi. Món hàng “cổ” rất hay được làm mới rồi đánh cũ.
  • “Có giấy chứng nhận đầy đủ.” Một tờ giấy do cửa hàng tự in không phải là giấy phép. Muốn mang mẫu vật loài thuộc Phụ lục CITES ra khỏi biên giới cần giấy phép do cơ quan quản lý CITES cấp.
  • “Con vật chết tự nhiên, nhặt được ngà, nhặt được mai.” Lời giải thích này không làm thay đổi quy định về buôn bán và không ai kiểm chứng được.
  • “Hàng xuất khẩu, khách nước ngoài mua nhiều lắm.” Chính khách du lịch là một trong những nguồn cầu lớn nhất của loại hàng này, và cũng là nhóm hay bị giữ hàng ở cửa khẩu nhất.
  • “Đeo cho may mắn, trừ tà, khoẻ người.” Không có cơ sở nào cho những lời này; chúng chỉ là cách tăng giá bán.

Phản ứng đơn giản nhất là cảm ơn và đi tiếp. Bạn không cần tranh cãi với người bán; một khách không mua đã là một tín hiệu.

Quy định khi mang đồ từ động vật hoang dã qua biên giới

Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES) chia các loài thành ba phụ lục. Thông tư 85/2025/TT-BNNMT, có hiệu lực từ 01/01/2026, định nghĩa Phụ lục I CITES gồm những loài “bị đe doạ tuyệt chủng, bị cấm xuất khẩu, nhập khẩu, tái xuất khẩu, nhập nội từ biển và quá cảnh mẫu vật khai thác từ tự nhiên vì mục đích thương mại”. Khái niệm “mẫu vật” trong thông tư này bao gồm cả cá thể còn sống hoặc đã chết, bộ phận, dẫn xuất hoặc sản phẩm của chúng, tức là một chiếc vòng hay một chiếc lược cũng là mẫu vật.

Điều 27 của thông tư quy định hoạt động xuất khẩu, tái xuất khẩu, nhập khẩu mẫu vật loài thuộc Phụ lục CITES phải có giấy phép CITES do Cơ quan thẩm quyền quản lý CITES Việt Nam cấp, trừ một số trường hợp được quy định riêng. Có một khái niệm riêng cho “vật dụng thuộc sở hữu của cá nhân, hộ gia đình”, nhưng đó là mẫu vật đã thuộc sở hữu hợp pháp, chỉ dùng cho mục đích phi thương mại, không phải món hàng vừa mua ở chợ.

Ở trong nước, Bộ luật Hình sự xử lý hành vi tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của động vật hoang dã tại Điều 234, và của động vật nguy cấp, quý, hiếm tại Điều 244. Riêng ngà voi và sừng tê giác được Điều 244 nêu đích danh theo khối lượng. Nhiều nước khác cũng có quy định nghiêm ngặt tương tự; mang món quà nhỏ về có thể khiến bạn bị giữ lại ở sân bay nơi đến.

Vì sao “đồ giả” cũng không nên mua

Đồ giả nuôi thị hiếu. Một chiếc vòng nhựa giả ngà vẫn giữ cho hình ảnh “vòng ngà là thứ sang” tồn tại. Thị hiếu đó là thứ cuối cùng kéo người ta đến với hàng thật.

Bạn không phân biệt được. Ngà thật, xương, nhựa, ngà voi ma mút đều có thể trông giống nhau với người không có chuyên môn. Ngay cả nhân viên kiểm tra cũng cần thiết bị để phân biệt. Hàng thật rất hay được trộn lẫn với hàng giả để bán chung.

Rủi ro ở cửa khẩu là như nhau. Nếu lực lượng kiểm tra nghi ngờ, món hàng có thể bị tạm giữ để giám định. Chuyến đi của bạn bị ảnh hưởng dù món đồ cuối cùng là giả.

Bạn vô tình quảng cáo. Đeo một chiếc vòng “trông như ngà” hay khoe một chiếc lược “trông như đồi mồi” khiến người xung quanh tin rằng mua đồ như vậy là bình thường.

Chọn quà thay thế mà vẫn mang dấu ấn vùng đất

Quà lưu niệm đẹp nhất là thứ kể được câu chuyện của nơi bạn đến. Những gợi ý sau giúp bạn chọn quà có ý nghĩa mà không dính đến động vật hoang dã.

  1. Chọn đồ thủ công từ vật liệu thực vật: mây tre đan, đồ gỗ từ cây trồng, vải thổ cẩm, giấy dó, gốm.
  2. Mua đặc sản trồng trọt, chăn nuôi hợp pháp của địa phương: chè, cà phê, mật ong nuôi, hạt điều, gia vị.
  3. Tìm sản phẩm từ các nhóm cộng đồng sống ven rừng làm nghề thủ công, giúp họ có thu nhập không phụ thuộc vào săn bắt.
  4. Mua tranh, ảnh, bưu thiếp vẽ động vật hoang dã do hoạ sĩ địa phương làm.
  5. Với trẻ nhỏ, chọn thú bông, mô hình gỗ hình con voi, con tê tê, kèm câu chuyện về loài vật đó.
  6. Hỏi người bán nguyên liệu làm từ gì và nguồn ở đâu; người bán đàng hoàng thường sẵn lòng kể.

Một món quà kèm câu chuyện “chị mua của nhóm phụ nữ dệt vải ở bản ven rừng” bao giờ cũng đáng nhớ hơn một chiếc vòng không rõ nguồn gốc.

Nếu lỡ mua hoặc đang được tặng

Nếu bạn đã lỡ mua một món đồ nghi làm từ động vật hoang dã, đừng mang theo khi xuất cảnh, đừng gửi qua đường bưu điện và đừng bán lại cho người khác. Bán lại chỉ chuyển rủi ro sang người khác và giữ món hàng tiếp tục lưu thông.

Nếu món đồ đã nằm trong nhà từ lâu, chẳng hạn kỷ vật của ông bà, việc giữ nguyên trong gia đình khác với việc mua bán. Tuy vậy, bạn không nên trưng bày công khai kiểu khoe khoang, không quảng cáo trên mạng và không mang theo khi đi lại. Nếu muốn chuyển giao hoặc cần biết rõ tình trạng pháp lý, bạn có thể hỏi cơ quan kiểm lâm hoặc Sở Nông nghiệp và Môi trường nơi mình sống.

Với người được tặng quà, cách tốt nhất là cảm ơn tấm lòng và nhẹ nhàng nói rằng mình không dùng đồ làm từ động vật hoang dã. Người tặng thường không có ý xấu; một lời giải thích ngắn có thể khiến họ không mua thêm lần sau.

Hàng rao bán trên mạng và sàn thương mại điện tử

Ngày nay, nhiều món đồ làm từ động vật hoang dã không còn bày ở quầy mà được rao trên mạng xã hội, nhóm kín hay gian hàng trực tuyến. Người bán thường tránh ghi thẳng tên loài, thay bằng những cách gọi như “vòng trắng ngà”, “lược vân rùa”, “nhẫn lông may mắn”, “móng thú phong cách bản địa”, kèm ảnh chụp cận và lời hứa “hàng chuẩn, bao kiểm định”. Giá thường được nhắn riêng thay vì niêm yết công khai.

Mua qua mạng khiến bạn càng khó kiểm tra món hàng thật hay giả, nguồn từ đâu, và món hàng có thể được gửi qua đường bưu chính, tức là đã thành một hành vi vận chuyển. Khoản 6 Điều 9 Luật Lâm nghiệp nghiêm cấm việc tàng trữ, mua bán, vận chuyển, quảng cáo, trưng bày lâm sản trái quy định của pháp luật, và sản phẩm từ động vật rừng nằm trong phạm vi đó.

Khi gặp những bài rao như vậy, bạn không nên nhắn hỏi giá, không bình luận chỉ chỗ mua, không chia sẻ lại kể cả với ý chê trách. Dùng chức năng báo cáo của nền tảng, chụp màn hình giữ lại và gửi cho cơ quan kiểm lâm hoặc công an nếu bài rao có dấu hiệu buôn bán thường xuyên.

Câu hỏi thường gặp

Mua vòng ngà voi làm quà lưu niệm có bị phạt không?

Có thể. Bộ luật Hình sự xử lý hành vi tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép ngà voi tại Điều 244. Mang ngà voi qua biên giới khi không có giấy phép CITES còn có thể bị thu giữ. Cách an toàn nhất là không mua.

Đồ đồi mồi làm từ con gì?

Đồi mồi là một loài rùa biển, đồ đồi mồi được làm từ mai của chúng. Rùa biển bị săn bắt để lấy mai và trứng, nhiều loài đang ở mức nguy cấp nên bạn không nên mua lược, trâm, vòng hay gọng kính đồi mồi.

Người bán nói là ngà giả thì có nên mua không?

Không nên. Bạn không thể tự phân biệt ngà thật với giả, hàng thật thường được trộn lẫn để bán, và mua đồ giả ngà vẫn nuôi thị hiếu với ngà. Nếu bị nghi ngờ ở cửa khẩu, món hàng có thể bị tạm giữ để giám định.

Nhẫn lông đuôi voi có mang lại may mắn không?

Không có cơ sở nào cho lời quảng cáo đó. Lông đuôi voi chỉ lấy được khi bắt hoặc giết voi, nên mua nhẫn lông đuôi voi là góp phần vào việc săn bắt một loài đang bị đe doạ.

Giấy phép CITES là gì?

Đó là giấy phép do Cơ quan thẩm quyền quản lý CITES cấp cho việc xuất khẩu, nhập khẩu, tái xuất khẩu mẫu vật loài thuộc Phụ lục CITES, theo Điều 27 Thông tư 85/2025/TT-BNNMT. Giấy do cửa hàng tự in không phải là giấy phép này.

Nên mua quà gì thay cho đồ làm từ động vật hoang dã?

Hãy chọn đồ thủ công từ mây tre, gỗ trồng, vải thổ cẩm, gốm, giấy dó, đặc sản trồng trọt như chè, cà phê, hoặc tranh vẽ động vật do hoạ sĩ địa phương làm. Những món này vừa đẹp vừa giúp người dân có thu nhập bền vững.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138